LGS Öncesi Endişe ve Son Günlerde Odaklanılması Gerekenler
Nev Sağlık Grubu Klinik Psikoloji Bölümü'nden Psk. Helin Ezgi Deniz, Liselere Geçiş Sistemi (LGS) öncesinde öğrencilerde ve ailelerde artan heyecanın yanı sıra endişenin de doğal bir süreç olduğunu belirtiyor. Deniz, sınav dönemindeki kaygının beynin tehlike algıladığında devreye soktuğu bir alarm sistemi olduğuna dikkat çekiyor.
Endişenin doğası ve nasıl yönetilmesi gerektiği
Psk. Helin Ezgi Deniz, öğrencilere sıklıkla gelen "Çok endişeleniyorum, bu kadar endişelenmem normal mi?" sorusuna, endişenin tamamen yokluğunun çoğu zaman sağlıklı olmadığını belirterek yanıt veriyor. "Böyle bir süreçte hiç endişe yaşamamak çoğu zaman sağlıklı bir durum değil, tam tersine konuya yeterince önem vermemek anlamına bile gelebilir," diyen Deniz, endişenin varlığı değil, endişeyle kurduğumuz ilişki olduğunu vurguluyor.
Deniz, öğrencilerin genellikle "Ya yapamazsam? Ya emeklerim boşa giderse? Ya herkes benden daha iyi yaparsa?" gibi geleceğe yönelik felaket senaryoları üreten düşüncelerle mücadele ettiğini; bunun da belirsizlikle başa çıkma mekanizmasının bir sonucu olduğunu belirtiyor. "İnsan zihni belirsizliği sevmez. Belirsizlik arttıkça zihin felaket senaryoları üretmeye başlar," diyor.
Son günlerin yönetimi: Zihinsel enerji koruması
Deniz, sınava kalan son günlerin yeni bir maraton başlatma zamanı olmadığını, mevcut performansı koruma zamanı olarak değerlendirilmesi gerektiğini söylüyor. Birçok öğrencinin son günlerde tüm konuları bitirme veya netleri hızla artırma beklentisi içine girdiğini; bunun anlaşılır ancak gerçekçi olmadığını ekliyor.
Araştırmalara atıfta bulunan Deniz, yüksek stres altında öğrenme kapasitesinin düştüğünü ve hata yapma olasılığının arttığını belirtiyor; bu nedenle son günlerde aşırı yüklenmenin performansı artırmak yerine düşürebileceğini ifade ediyor.
Öğrencilerin sınav sabahı yaşadığı "Her şeyi unuttum" hissinin, çoğu zaman gerçek bilgi kaybını değil endişenin bilgiyi erişilebilir kılmasını zorlaştırdığını aktarıyor: "Sınav başladıktan birkaç dakika sonra bilgilerin genellikle geri gelir. Sorun bilgiyi kaybetmek değil endişenin o bilgiye ulaşmayı geçici olarak zorlaştırmasıdır."
Velilere öneriler
Deniz, sınav döneminde anne-babaların destek amaçlı söylemlerinin farkında olmadan baskıya dönüşebildiğini belirtiyor. Örnek olarak "Kaç net yapıyorsun?", "Hangi liseyi kazanacaksın?", "Komşunun çocuğu şu kadar net yapıyormuş" veya "Bu sınav hayatını belirleyecek" gibi ifadelerin öğrenciler üzerinde olumsuz etkiler oluşturabildiğini söylüyor. Bu tür ifadelerin, öğrencinin zihninde "Başarısız olursam sevgiyi ve onayı kaybederim" düşüncesine dönüşebileceğine dikkat çekiyor.
Velilere yönelik önerileri şu kısa mesajlarla özetlenebilir: "Elinden geleni yaptığını görüyorum.", "Sonuç ne olursa olsun sen bizim için değerlisin.", "Bu sınav önemli ama hayatının tamamı değil." Deniz, bu tür ifadelerin bazen çözülen onlarca sorudan daha etkili olabileceğini belirtiyor.
Kontrol edilebilir olanlara odaklanma
Psk. Helin Ezgi Deniz, öğrencilerin kendilerine şu soruyu sormalarını öneriyor: "Şu an kontrol edebileceğim şey ne?" Sınavın zorluğu, diğer öğrencilerin performansı veya sonuçlar kontrol dışında kalırken, uyku düzeni, beslenme, çalışma saatleri, mola verme ve sınav sabahı hazırlığı gibi unsurlar kontrol edilebilir alanlar olarak sıralanıyor.
Deniz, psikolojik dayanıklılığın bir sonuç değil, süreci yönetebilme becerisi olduğunu vurguluyor ve son günlerin zihinsel enerjiyi korumaya ve kontrollü hazırlığa ayrılmasını öneriyor.
Son söz ve öğrencilere mesaj
Açıklamasının sonunda Deniz, kalp çarpıntısı, mide düğümlenmesi, zaman zaman ağlama isteği veya "Yetişmeyecek" düşüncesinin başarısızlık işareti olmadığını belirtiyor: "Bunlar insan olduğunuzun işaretidir. Bu sınav bir performans değerlendirmesidir; kişilik değerlendirmesi değil."
"Sonuç ne olursa olsun, bir sınav sonucu sizin değerinizi belirleyemez." diyen Deniz, öğrencilere kendilerine karşı daha nazik olmalarını ve bazen başarıya en çok yaklaştığımız anın kendimizle savaşmayı bıraktığımız an olduğunu hatırlatıyor.
LGS ÖNCESİ, ÖĞRENCİLERDE VE VELİLERDE HEYECANLA BİRLİKTE ENDİŞENİN DE ARTTIĞINI BELİRTEN NEV SAĞLIK GRUBU KLİNİK PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ’NDEN PSK.HELİN EZGİ DENİZ, YAŞANAN ENDİŞENİN DOĞAL OLDUĞUNU BELİRTEREK, SON GÜNLERDE PSİKOLOJİK DAYANIKLILIĞI KORUMANIN ÖNEMİNE DİKKAT ÇEKTİ.
