Kütahya’da kök salmış bir sanatın sürdürülebilirliği
18. yüzyıldan bu yana Kütahya'da yaşatılan çinicilik, kentte yetişen ustalar ve sanatçılar tarafından modern eğitimle harmanlanarak gelecek kuşaklara aktarılıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı çini sanatçısı Ali Kaya, Kütahya’nın çiniciliğin merkezi olduğunu vurgulayarak ülke genelindeki atölye ve üretim süreçlerinin kentin bilgi ve altyapısından beslendiğini ifade etti.
Kütahya’nın merkez konumu:
Kaya, Kütahya'nın üretimde sadece bir şehir değil, aynı zamanda bir referans merkezi olduğunu belirtti. Birçok küçük butik atölyenin ihtiyaç duyduğu bisküvi, boyalar, desen çizimleri ve fırınlama gibi teknik gereçlerin önemli bir kısmı Kütahya'dan temin ediliyor. Bu nedenle pek çok üretim süreci, tasarımdan fırınlamaya kadar kentin ekosistemine bağlı olarak ilerliyor.
Usta, bu zinciri şöyle özetliyor: 'Örneğin ufak bir atölye kendi çizimini yapar, fakat sır, bisküvi ve fırınlama gibi aşamalarda Kütahya'ya geri gelir.' Kaya bu durumu 'Kütahya bu işin merkezinde olduğunu her zaman göstermiştir' diye tanımlıyor.
Eğitimde gelenekle akademinin birleşimi:
Çiniciliğin aktarımında geleneksel usta-çırak sistemi ile üniversitelerde verilen akademik eğitimin birlikte rol oynadığını kaydeden Kaya, yeni kuşak sanatçıların hem uygulamalı hem de teorik donanımla yetiştiğini aktardı. Eski ustaların çıraklık, kalfalık ve ustalık aşamalarında edindikleri deneyim, bugün akademik bilgilerin katkısıyla zenginleşiyor.
Kaya, bu birleşimin üretimin niteliğini yükselttiğini ve Kütahya'da 'belki 100-150 yılın, 300 yılın sonucuna bakıldığında muazzam çinilerin üretildiğini' gösterdiğini söyledi. Akademik çalışmaların mesleği bir adım öteye taşıdığına dikkat çekti.
Usta atölyelerinden ulusal ve uluslararası taleplere:
Çiniciliğe ilginin sadece şehir sınırlarıyla sınırlı olmadığını belirten Kaya, Türkiye içinden ve yurt dışından gelen eğitim taleplerine işaret etti. Katıldığı festivallerde ve okul atölyelerinde çini öğrenmek isteyen çok sayıda kişiyle karşılaştığını ve özel atölyesinde düzenlediği kurslarla bu talebi karşılamaya çalıştığını anlattı.
Kaya, 'Bu meslek dünyada sadece Kütahya’da var şu anda. Yani bunun arkasının doldurulması, geleceğe taşınması gerekiyor' diyerek sorumluluğunu ve vizyonunu özetledi.
Eğitimin somut sonuçları:
Yıllar içinde yetiştirdiği öğrencilerin büyük bölümünün kendi atölyelerini açtığını veya fabrikalarda, seramik ve cam sanayisi gibi farklı sektörlerde çalıştığını belirten Kaya, bu durumun kendisi için bir gurur kaynağı olduğunu söyledi. 'Birçok öğrenci yetiştirdim. O öğrencilerin çoğu ya özel atölyelerini açtılar ya da fabrikalarda çalışıyor' ifadesiyle eğitimin saha karşılığını vurguladı.
Ali Kaya, çark, dekorlama, model-kalıp, sırlama ve fırınlama gibi temel eğitimleri vererek daha fazla kişiyi bu sanatla tanıştırmayı amaçlıyor. Eğitim çalışmalarını sürdürerek çiniciliği hem Kütahya'da hem de ötesinde yaşatmayı hedefliyor.
Sonuç olarak, Kütahya’da yüzyıllık bilgi birikimi, usta-çırak geleneği ve üniversitelerin sağladığı akademik destek sayesinde çinicilik hem korunuyor hem de dönüşerek yeni kuşaklara aktarılıyor. Kent, üretim altyapısı ve yetiştirdiği ustalarla bu geleneğin en önemli merkezlerinden biri olmaya devam ediyor.
ALİ KAYA
