pekmez toprağının kökeni ve önemi:
Küçükincirli köyünde halk arasında 'ak toprak' veya 'pekmez toprağı' olarak anılan, bilimsel adıyla marn türü toprak, bölge pekmezciliğinin ayrılmaz parçası. Uzun yıllardır aynı yöntemle kullanılan bu toprak, üzüm suyunun özünü alıp kaynatma sürecinde pekmeze özgün tat ve kıvam kazandırıyor. Köy sakinleri, toprağın yokluğunda elde edilen pekmezin ekşi kaldığını belirtiyor; bu yüzden 'Bu toprak olmazsa pekmez olmuyor' sözleri sıkça tekrarlanıyor.
Pekmez toprağı, yalnızca Küçükincirli için değil çevre ilçe ve iller için de önemli bir hammadde. Ürünün etkisi ve kıymeti nedeniyle hem il içi taleplere hem de Antalya, Almanya gibi uzak noktalara gönderiliyor.
köyde üretim, paylaşım ve ekonomik boyut:
Küçükincirli köyündeki ocaklar, çevredeki en zengin pekmez toprağı damarlarından birine sahip. Toprak sahipleri genellikle ihtiyaç sahiplerine malzemeyi ücretsiz veriyor; gerektiğinde küçük ücretler alınsa da çoğunlukla 'Allah’tan gelen bir şey' anlayışıyla dağıtılıyor. Muhtar Yavuz İcik, bölgedeki beyaz toprağı 'köyümüzün beyaz altını' olarak tanımlıyor ve malzemenin il ve ilçelere, Akdağmadeni'ne kadar ulaştığını belirtiyor.
Ekonomik açıdan toprağın fiyatı da bölge için anlamlı: üreticiler, toprağın kilosunun buğday fiyatına yakın olduğunu, güncel olarak kilosu 15-17 lira civarında satıldığını aktarıyor. Bu fiyatlandırma, hem gelir kaynağı hem de geleneksel üretimin devamı açısından belirleyici oluyor.
çıkartma ve kullanım süreci:
Geçmişte çıkarma işlemi büyük emek gerektiriyordu; toprağın damarları yeraltında 10-20 metre derinliklerde bulunuyordu ve tüneller açılarak gece gündüz çalışılırdı. Fikret Yalçın, eskiden işin zorluğunu anlatırken 'Bizim aklımız yetmez. Bu işi babalarımız, dedelerimiz yapardı' diyor. Günümüzde kepçe ve traktör kullanımı işi kolaylaştırsa da, ocakların kazılması ve toprağın taşınması hâlâ emek isteyen bir süreç.
Kullanım biçimi de kuşaktan kuşağa aktarılan pratik bir yöntem: toprak çuvallara doldurulup eziliyor, süzgeçten geçirilip suyu kazanlara alınarak kaynatılıyor. Şengül Yalçın, bu yöntemi anlatarak, toprağın pekmezin kaynatılma ve dinlendirilme sürecinde nasıl kritik rol oynadığını vurguluyor; toprağın konmaması durumunda pekmezin ekşidiğini belirtiyor.
Böylece Küçükincirli'nin beyaz toprağı hem yerel üretimin kalitesini belirliyor hem de coğrafi sınırları aşarak iç piyasaya ve yurt dışına uzanan bir bağlılık yaratıyor. Geleneksel bilgi, modern yöntemlerle birleşerek bu özel hammaddenin sürdürülebilir kullanımına olanak sağlıyor ve köydeki ailelerin hem kültürel hem ekonomik hayatında belirgin bir yer tutmaya devam ediyor.
YOZGAT'IN ŞEFAATLİ İLÇESİNE BAĞLI KÜÇÜKİNCİRLİ KÖYÜNDE, GELENEKSEL PEKMEZ YAPIMININ VAZGEÇİLMEZ UNSURLARINDAN BİRİ OLAN "PEKMEZ TOPRAĞI" ÇIKARILIYOR.
