Toplantının odağı ve RTÜK'ün önceliği:
TBMM Şanlıurfa ve Kahramanmaraş Okul Olaylarını ve Dijital Riskleri Araştırma Komisyonu, AK Parti Tokat Milletvekili Yusuf Beyazıt başkanlığında düzenlenen oturumda medya ortamının çocuklar üzerindeki etkileri kapsamlı biçimde ele alındı. Toplantıya RTÜK, dijital yayın platformları ile film ve dizi yapım şirketlerinden temsilciler katıldı. RTÜK Başkanı Mehmet Daniş sunumunda, çocukların fiziksel, zihinsel ve duygusal gelişimini olumsuz etkileyen şiddet içerikleri, siber zorbalık, mahremiyet ihlalleri, dezenformasyon ve yaşa uygun olmayan yayınların tehdit oluşturduğunu vurguladı.
Yeni akıllı işaretler sistemi ve koruyucu yaklaşım:
Daniş, çocukların geleneksel yayıncılıkta ve internet üzerinden sunulan isteğe bağlı yayın hizmetlerinde güvenli ortama erişimini sağlamanın RTÜK'ün temel önceliği olduğunu belirtti. Bu kapsamda öne çıkan uygulama, akıllı işaretler koruyucu sembol sisteminin güncellenmesi oldu. Sistemin, disiplinlerarası akademisyenlerden oluşan bir heyet tarafından dijital yayıncılığın ihtiyaçlarına uygun hale getirildiği; yeni uygulamada şiddetin türleri, ayrımcılık ve intihar gibi konulara ilişkin isteğe bağlı yayınlara özel yazılı uyarılar geliştirildiği aktarıldı. Daniş, 'savunmasız gruplara yönelik koruma yaklaşımını daha da genişlettik' ifadesiyle sistemin kapsamının artırıldığını söyledi.
Uygulama ve zorunluluk beklentisi:
RTÜK, lisanslı dijital platformlarda akıllı işaretlerin zorunlu kullanılmasını hedefliyor. Yeni sembol sisteminin kısa süre içinde uygulamaya alınacağı bildirildi. Bu düzenleme, izleyiciyi yayın öncesinde bilgilendirmeyi amaçlarken, platformların içerik etiketleme ve yaşa uygunluk sorumluluklarını da netleştirecek.
Denetim, yaptırım ve teknoloji yatırımları:
Daniş, 6112 sayılı Kanun çerçevesinde denetim ve yaptırım süreçlerinin kararlılıkla sürdüğünü belirterek son beş yılda çocuklara yönelik genel ahlaka aykırılık, bağımlılık riski, suç ve şiddet içeren yayınlar nedeniyle 454 kez idari yaptırım uygulandığını ve uygulanan idari para cezalarının toplamının yaklaşık 345 milyon TL olduğunu aktardı. Ancak RTÜK'ün yaklaşımının yalnızca ihlal sonrasında ceza uygulamakla sınırlı olmadığı, yayıncılarla diyalog ve önleyici rehberlik mekanizmalarının da önemsendiği vurgulandı.
Algoritmalar ve VIA Projesi:
Komisyon raporunda dijital yayın platformlarının hangi içeriği hangi çocuğa ne sıklıkta gösterdiğini belirleyen teknolojik aktörler olduğuna dikkat çekildi. Bu nedenle yaş doğrulama, çocuk profilleri, ebeveyn kontrol sistemleri, riskli içerik bildirimleri ve algoritmik şeffaflık konularında platformların daha güçlü sorumluluk üstlenmesi gerektiği mesajı verildi. Daniş, denetim kapasitesinin teknolojik gelişmelerle eş zamanlı güçlendirilmesi amacıyla VIA Projesi ile yapay zekâ destekli izleme, analiz ve raporlama kapasitesinin artırıldığını ve dijital ortamdaki risklere daha hızlı müdahale etmeyi hedeflediklerini belirtti.
Yapımcıların rolü ve toplumsal sorumluluk:
Komisyonda söz alan CHP İstanbul Milletvekili Suat Özçağdaş, dizilerdeki şiddet temsillerinin normalleşme riskine dikkat çekerek çocukların rol model aldıkları yapımlarla gündelik hayat arasında tehlikeli bağlar kurabildiğini ifade etti. Özçağdaş, özellikle mafya ve suç temalı dizilerin genç izleyiciler üzerindeki etkilerini eleştirdi.
Yapım süreçlerinde alınan önlemler:
Ay Yapım Operasyonlardan Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı Meltem Vargı ise hassas temaların işlendiği yapımlarda uluslararası iyi uygulama ilkelerine uyduklarını, yüceltmeme ilkesi, yöntem ve ayrıntıların gösterilmemesi, destek kaynaklarına atıf gibi unsurları senaryo aşamasından itibaren dikkate aldıklarını açıkladı. Vargı, çocuk oyuncuların saha deneyimlerini psikolog desteğiyle yönettiklerini ve iç denetim süreçleriyle yapımları toplum yapısına uygun hale getirmeye çalıştıklarını belirtti.
Önleyici iş birliği ve yol haritası:
Toplantı, çocukların medya güvenliğini sağlayacak düzenlemelerin etkinliğinin denetim, eğitim, içerik üreticileri ve platformlar arasında kurulan iş birliğiyle doğrudan ilgili olduğunu ortaya koydu. RTÜK'ün yaklaşımı; korunmayı güçlendirecek düzenleyici semboller, yaptırım ve teknoloji yatırımları ile yayıncılarla sürdürülmesi planlanan diyaloğu bir arada kurguluyor. Komisyonun hedefi, uygulanabilir çözümler geliştirerek hem ihlallerin önüne geçmek hem de çocuk hakları odaklı yayıncılık anlayışını güçlendirmek oldu.
Önümüzdeki dönemde akıllı işaretler sisteminin hayata geçirilmesi, VIA Projesi kapsamında izleme yeteneklerinin devreye girmesi ve platformların algoritmik sorumluluk alanlarının netleştirilmesi bekleniyor. RTÜK, bu adımların çocukların maruz kaldığı riskleri azaltmada merkezi rol oynayacağını savunuyor.
TBMM ŞANLIURFA VE KAHRAMANMARAŞ OKUL OLAYLARINI VE DİJİTAL RİSKLERİ ARAŞTIRMA KOMİSYONU, AK PARTİ TOKAT MİLLETVEKİLİ YUSUF BEYAZIT BAŞKANLIĞINDA TOPLANDI.
