Konya'da obruk artışının nedeni: örtü çökmesi ve yeraltı suyu kullanımı
Jeoloji Mühendisleri Odası Konya Şube Başkanı Şükrü Arslan, Konya Havzası'nda son yıllarda gözlemlenen obrukların niteliğinin değiştiğini, bu obrukların geçmiştekilerden farklı olarak örtü çökmesi obrukları olduğunu ve oluşumda yeraltı suyunun belirleyici rol oynadığını açıkladı.
Obruk türleri ve oluşum mekanizması
Arslan, geçmişte oluşan obrukların ana kaya içindeki karstik mağaraların tavan bloklarının çökmesiyle meydana geldiğini ve bu tür yapıların yeraltı suyundan bağımsız olduğunu belirtti. Ancak son dönemde ortaya çıkan obrukların, ana kaya çökmesinden ziyade örtü tabakasının çökmesiyle oluştuğunu vurguladı. Bu süreçte yeraltı suyunun statik seviyesinde meydana gelen aşağı ve yukarı yönlü değişimler ile akış hızının, kalsiyum karbonatça zengin malzemeleri çözerek taşımaya ve zamanla boşluklar oluşturup birleştirerek örtü tabakasının çökmesine neden olduğu ifade edildi.
Son 30 yıl, jeolojik tartışmalar ve örtü tabakası
Arslan, son 30 yılda oluşan obrukların genellikle havzalarda bulunan güncel ve genç alüvyal örtü tabakası içinde gözlemlendiğini belirtti. Uluslararası makalelerde yer alan, Konya'nın derinlerinde litosfer altı erime ve mağma akışına dayanan iddiaların bir teorem olarak ortaya konduğunu fakat bunu kanıtlayıcı net deliller bulunmadığını söyledi. Litosferin yaklaşık 5-70 km kalınlıkta olduğu, bunun altında ise üst ve alt mantonun bulunduğu ve bu mantonun kalınlığının yaklaşık 2.970 km olduğu bilgisini hatırlattı. Arslan, günümüzdeki obrukların litosfer altı süreçlerle bağlantılı olma olasılığını düşük gördüklerini belirtti.
Yeraltı suyu kullanımı, kuyu sayıları ve su seviyesi değişimleri
Obruk oluşumunun sıklığındaki artışın arkasında yoğun ve kontrolsüz yeraltı suyu kullanımının olduğunu söyleyen Arslan, Devlet Su İşleri verilerine göre Konya Kapalı Havzası'nda yaklaşık 35 bin ruhsatlı kuyu bulunduğunu, bununla birlikte günümüzde 100 binin üzerinde ruhsatsız kuyu olduğu tahmin edildiğini ve toplamda yaklaşık 150 bin kuyunun havzada etkili olduğunu aktardı.
Yeraltı suyu seviyelerindeki düşüşlere de değinen Arslan, geçmişte kuraklık ve iklim değişikliğine bağlı yıllık ortalama 0,5–1 metre düşüşler gözlemlenirken, günümüzde bazı alt havzalarda 8–10 metre seviyesinde düşüşlerin görülebildiğini belirtti. Ayrıca yağışlı ve kurak dönemler arasındaki statik su seviyesi farklarının bazı bölgelerde 10, 20, hatta 30–40 metre düzeylerine ulaştığı kaydedildi.
Arslan, yeraltı suyu hareketinin yüzeyde şekerin su içinde çözülmesine benzetilebileceğini söyleyerek, bu hareketin kalsiyum karbonatça zengin malzemeyi eritip taşımak suretiyle yeraltında boşlukların oluşmasına ve zamanla bu boşlukların birleşip örtü tabakasının çökmesine yol açtığını ifade etti. Bu mekanizma, son yıllarda artan obruk oluşumlarının temel nedeni olarak gösteriliyor.
KONYA'DA SON YILLARDA ARTAN OBRUK OLUŞUMLARININ NEDENLERİNİ JEOLOJİ MÜHENDİSLERİ ODASI KONYA ŞUBE BAŞKANI ŞÜKRÜ ARSLAN, YERALTI SUYUNUN KONTROLSÜZ KULLANIMI SONUCU OLUŞTUĞUNU BELİRTTİ.
