Konutun kökeni ve Hadim'de yaşatılan gelenek
Konya’nın Hadim ilçesinde, Türk mutfağının binlerce yıllık lezzetlerinden biri olan kavut unu, asırlık üretim yöntemleriyle günümüze taşınıyor. Kor ateş üzerinde ince sacda uzun saatler kavrulan doğal tahıl ve çekirdeklerin öğütülmesiyle elde edilen kavut, bölge mutfağında tatlı olarak sunuluyor.
Zahmetli üretim süreci
Hadim’e bağlı Bolat Mahallesi’nde üretimi yapan 47 yaşındaki İbrahim Çakar, kavutun yapımının dikkat ve emek istediğini vurguluyor. Üretimde kullanılan malzemeler arasında buğday, ay çekirdeği, kabak çekirdeği, nohut, mısır ve menengiç bulunuyor. Bu malzemeler odun ateşinde, köz üzerinde yavaşça kavruluyor; kavurma işlemi yaklaşık 6-7 saat sürüyor ve kavuttaki karakteristik aroma bu uzun işlemin sonucu oluşuyor.
Kavrulan ürünler soğutulduktan sonra geleneksel değirmende, undan biraz daha iri olacak biçimde öğütülüyor. Ortaya çıkan kavut unu genellikle pekmez ile karıştırılarak tatlı şeklinde tüketiliyor; bu sunum şekli geçmişten günümüze değişmeden gelmiş bir alışkanlık olarak dikkat çekiyor.
Tarihi ve kültürel bağ
Kurutun tarihi kaynaklarda yer alması, ürünün yalnızca bir gıda maddesi olmanın ötesine geçip kültürel bir miras olduğunu gösteriyor. Ünlü seyyah Evliya Çelebi de eserinde kavuttan söz ederek bu geleneğin eski metinlerde de yer aldığını kaydetmiş bulunuyor.
Kültürü yaşatan bir isim: İbrahim Çakar
Çakar, kavutu yaşatmaya çalışan sayılı kişilerden biri olduğunu belirterek geleneğin aktarımına vurgu yapıyor. Kendi anlatımıyla: "Kavut bize atalarımızdan, dedelerimizden kalan bir miras. Unutulmaya yüz tutmuş bir gelenek. Son 8-10 yıldır bu işi yapan neredeyse sadece ben kaldım." Çakar, kullanılan malzemeleri ve üretim aşamalarını detaylı biçimde aktararak geleneğin özüyle üretimi sürdürdüğünü ifade ediyor.
Tüketim, sağlık iddiaları ve talep
Çakar, kavutun özellikle kış aylarında yoğun tüketildiğini ve besin değeri açısından zengin olduğunu belirtiyor. Ürünün protein ve lif açısından zengin olduğu, geçmişte soğuk kış günlerinde enerji kaynağı olarak kullanıldığı ve insanların üşümeye veya kansızlığa daha az yatkın olduğu yönünde yerel inanışlar bulunuyor. Çakar, "Bunu yiyenlerde kolay kolay üşüme ve kansızlık olmaz. Kana kan katar, kan yapıcı özelliğe sahiptir" sözleriyle tüketim motivasyonlarını özetliyor.
Eskiden Hadim ve çevre mahallelerde her evde kavut yapıldığını anlatan Çakar, günümüzde geleneğin azaldığını, ancak son yıllarda ilginin yeniden arttığını ve Türkiye’nin birçok ilinden siparişler aldığını belirtiyor. Taleplere yetişmenin zaman zaman zorlandığını, imkanlar dahilinde gönderim yaptıklarını söylüyor. "Bize her kesimden dua edenler var" diyen Çakar, özellikle yaşlılardan gelen geri dönüşlerin duygulandırdığını aktarıyor: "60-70 yaşındaki teyzeler, 'Çocukluğumuzu yaşattın' diyerek teşekkür ediyor".
Gelecek ve sürdürülebilirlik
İbrahim Çakar, ömrü ve gücü yettiği sürece bu geleneği sürdürme kararlılığında olduğunu belirtiyor. Asırlardır Anadolu sofralarında yer alan kavut unu, Hadim’de bir kültür mirası olarak yeniden hayat bulurken, geçmişin izlerini bugünün sofralarına taşımaya devam ediyor.
(FÖB-FM-)
Asırlardır yaşatılan lezzet: Kavut unu sofralardan kültüre uzanan bir miras
