OMÜ'de yeni nesil üzüm ıslahı: hastalığa dayanıklı ve çekirdeksiz
Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) Ziraat Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Bülent Köse öncülüğünde yürütülen, TÜBİTAK destekli bir ıslah çalışmasıyla Karadeniz Bölgesi’ne özgü kokulu üzüm çeşitleri ile çekirdeksiz türlerin melezlenmesi hedefleniyor. Projenin amacı, külleme ve mildiyö gibi mantari hastalıklara dayanıklı, ilaçlama yapılmadan yetiştirilebilecek yeni çekirdeksiz üzüm çeşitleri ortaya koymak.
Çalışmanın yöntemi ve süresi:
Köse, projenin dayanağını Karadeniz kokulu üzüm gen kaynağının sağladığını vurguladı. Kullanılan materyal arasında 2016 yılında Prof. Dr. Hüseyin Çelik tarafından tescil edilmiş iki kokulu üzüm çeşidi bulunuyor. Bu çeşitler, çekirdeksiz üzümlerle melezlenerek mantari hastalıklara karşı dayanımı artırılmaya çalışılıyor. Melezleme çalışmaları 2023 yılında başlatıldı; bitkiler şu anda üçüncü yılını geçiriyor ve önümüzdeki yıllarda meyve özellikleri değerlendirilecek.
Ticari adayların belirlenmesi ve tescil süreci:
Denemelerden elde edilecek meyve özellikleri görüldükçe, ticari potansiyele sahip adaylar seçilecek ve çoğaltılarak tescil sürecine sokulacak. Köse, ıslah çalışmalarının uzun soluklu olduğunu, bu sürecin minimum 15 yıl alabileceğini belirtti. Bu nedenle proje hem laboratuvar hem de saha çalışmalarıyla uzun vadeli bir program olarak yürütülüyor.
Proje yalnızca sofralık üzüm üretimini hedeflemiyor; aynı zamanda salamuralık yaprak üretimine uygun çeşit adayları da geliştiriliyor. Yapılan ön incelemelerde bazı adayların iyi yaprak özelliklerine sahip olduğu ve mantari hastalıklara karşı dayanaklı oldukları tespit edildi. Bu durum, yaprak üretiminde tarımsal ilaç kalıntısı riskinin azaltılmasına doğrudan katkı sağlayacak.
Köse, salamuralık yaprak üretiminde ilaç kalıntısının önemli bir sorun olduğunu hatırlatarak, projenin bu sorunu hafifletme potansiyeline dikkat çekti. Geliştirilecek çeşitler piyasaya çıktığında üreticilerin daha az ilaç kullanacağı, tüketicilerin ise ilaç bulaşmamış ürünlere ulaşacağı belirtiliyor.
Projeden beklenen ekonomik faydalar arasında üretim maliyetlerinde azalma ve döviz çıkışının azaltılması da var. Köse, uygun çeşitlerle hem üreticinin girdi maliyetlerinin düşürülebileceğini hem de ithalata bağlı bazı girdilerin azaltılarak dövizin içeride tutulabileceğini ifade etti.
OMÜ ve destekleyici kuruluşların iş birliğiyle yürütülen bu ıslah çalışması, Karadeniz'e özgü genetik kaynakların değerlendirildiği, sürdürülebilir ve sağlıklı üretim hedefleyen uzun vadeli bir girişim olarak tanımlanıyor.
OMÜ'de geliştirilen yerli üzüm projesiyle hedef: İlaçsız yetişen çekirdeksiz ve kokulu üzüm
