Karadeniz'in yeşil altınında zorlu hasat sürüyor
Türkiye'de milyonlarca bardaktaki çayın yolculuğu, Doğu Karadeniz'in yüksek, dik yamaçlarında başlayan yoğun bir emek sürecine dayanıyor. Bölgenin üreticileri yılda üç kez gerçekleştirdikleri hasatta topladıkları yaş çayları alım merkezlerine ulaştırarak, milyonlarca sofraya uzanan zincirin ilk halkasını oluşturuyor.
Hasat süreci ve üretici emeği
Bahçelerden bardağa çayın yolculuğu günün ilk ışıklarıyla başlıyor. Rize, Trabzon, Artvin ve Giresun'da birçok noktada makine kullanımının mümkün olmadığı eğimli arazilerde hasat büyük ölçüde insan gücüyle yapılıyor. Kaliteyi belirleyen "iki buçuk yaprak" olarak adlandırılan körpe filizler özenle toplanıyor; geçmişte tamamen el emeğiyle yürüyen süreçte bugün motorlu çay kesme makineleri ve çay makasları da kullanılsa da insan faktörü hâlâ belirleyici.
Dik yamaçlarda hasat
Denizden hızla yükselen sarp yamaçlar çay üretimini dünyanın en zor tarımsal faaliyetlerinden biri haline getiriyor. Bazı bahçelere araçla ulaşım sağlanamıyor; üreticiler topladıkları çayları omuzlarında veya sırtlarında taşıyarak yol kenarlarına ve alım noktalarına getiriyor. Hasat döneminde aile bireyleri, komşular ve mevsimlik tarım işçileri birlikte çalışıyor; iş gücüne olan talebin arttığı dönemlerde farklı illerden ve yurt dışından gelen mevsimlik işçiler de üretime katkı veriyor.
Alım merkezlerinde yoğun mesai
Toplanan yaş çaylar kamu ve özel sektör alım noktalarına teslim ediliyor. Ürünler burada tartılarak kayıt altına alınıyor, kalite kontrollerinin ardından işlenmek üzere fabrikalara sevk ediliyor. Hasadın yoğunlaştığı dönemlerde alım merkezlerinde uzun kuyruklar oluşuyor; günlük işleme kapasitesinin aşılması halinde kontenjan uygulamaları gündeme gelebiliyor.
Trabzon'un çayla yeşeren mahallesi: Kıranköy
Türkiye'de üretilen yaş çayın yaklaşık yüzde 68'i Rize'de, yüzde 19'u Trabzon'da, yüzde 11'i Artvin'de ve yüzde 2'si Giresun'da hasat ediliyor. Ülke genelindeki çay üretimi bu dört ilde yoğunlaşmış durumda. Vakfıkebir ilçesine bağlı Kıranköy Mahallesi, sarp yamaçlarda sürdürdüğü üretimle bölgenin öne çıkan üretim noktalarından biri olarak göze çarpıyor.
Kıranköy'de fındığın yapılamadığı yüksek rakımlı arazilere yıllar önce alternatif olarak çay dikildi; bugün çay, mahalle halkının önemli geçim kaynaklarından birini oluşturuyor. Bölgedeki üreticiler hasat dönemlerinde yoğun mesai harcıyor.
Mustafa Tosun (yaklaşık 26 yıllık üreticilik deneyimi): "Bulunduğumuz bölge yüksek rakımlı olduğu için burada fındık yetişmiyor. Yıllar önce alternatif ürün olarak çay dikilmiş. Bu yıl hasat oldukça verimli geçti. Ben 2000 yılından beri burada üretim yapıyorum. Geçirdiğimiz en verimli sezonlardan birini yaşıyoruz. Çayları kesip ambara getirdik. Eksper gelip ürünleri teslim alacak."
Çeşminaz Çavuş: "Yaklaşık 10 yıldır amcama çay hasadında yardım ediyorum. Çay toplamak zor ama artık alıştık. Bu işi severek yapıyorum ve gurur duyuyorum. Çay hasadı bittikten sonra da işimiz bitmiyor. Bağımız, bahçemiz var, orada çalışacağız. Ardından çayır biçimi ve fındık hasadı başlayacak. Karadeniz’de tarımın mesaisi hiç bitmiyor."
Emine Çavuş: "Çocuklarımızın rızkını kazanmak için hem çay topluyor hem de fındıkla ilgileniyoruz. Bu yıl yağışlar çayın gelişimi açısından çok faydalı oldu. Güneş açınca çay kısa sürede büyüdü ve güzel bir hasat yaptık. Çaydan sonra fındık bahçelerinin temizliği başlayacak. Bu yıl çay ve fındık sezonu birbirine denk geldiği için işler daha da yoğunlaştı. Özellikle dik araziler nedeniyle çay hasadı oldukça yorucu oluyor. Ama yapacak bir şey yok. Biz Karadeniz kadınları zorluğa alışığız. Ekmeğimizi taştan çıkarıyoruz."
Mevcut tablo ve üretimin hacmi
2025 yılında bölgede 1 milyon 338 bin ton yaş çay işlenirken, ürünün büyük bölümü kamu ve özel sektör fabrikalarında kuru çaya dönüştürüldü. Hasatın yapısı, bölgede tarımsal emeğin ve yerel dayanışmanın önemini bir kez daha ortaya koyuyor.
Karadeniz'in yeşil altınında zorlu hasat sürüyor
