Von der Leyen'in teklifi ve konuşmanın çerçevesi:
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Strasbourg'da Avrupa Parlamentosu'nda yaptığı "Birliğin Durumu" konuşmasında, Kanada ile ilişkileri en üst düzeye çıkarmak istediklerini ve bunun bir adımı olarak Kanada'nın AB'nin ilk "ortak üyesi" olmasının önünü açmak istediklerini açıkladı. Von der Leyen, bu öneriyi AB'nin güvenlik, ekonomik dayanıklılık ve teknolojik rekabet gücünü güçlendirme amacıyla gündeme getirdiklerini belirtti.
Konuşma, Avrupa'nın güvenlik algısı, enerji stratejileri, iklim krizi, yapay zeka riskleri, Çin ile ticaret dengesizliği ve iç politika gündemleri gibi birçok başlığı kapsadı. Von der Leyen, ortaklıkların yeniden düşünülmesi gerektiğini ve Kanada ile çok geniş bir iş birliği spektrumuna girileceğini vurguladı.
Neden Kanada ve hangi alanlarda iş birliği öngörülüyor:
Von der Leyen, Kanada ile AB'nin "dünyaya aynı gözlerle baktığını" ve yapay zekâdan iklim değişikliğine, Arktik'ten jeopolitiğe uzanan ortak bir vizyon bulunduğunu söyledi. AB ile Kanada arasındaki mevcut Kapsamlı Ekonomik ve Ticaret Anlaşması (CETA) temel alınarak geleceğe yönelik bir ittifak kurulması amaçlanıyor.
Von der Leyen, planın ana hattını şöyle özetledi: teknoloji ittifakı kurulacak, savunma sanayisi altyapıları bütünleştirilecek, Arktik ortak projelerin amiral gemisi yapılacak; ayrıca enerji, kritik mineraller ve bataryalar, yapay zekâ, kuantum, siber güvenlik ve ekonomik güvenlik alanlarında iş birliği hedeflenecek. Bu ortaklığın "başka birine karşı" değil, Avrupa ve Kanada'nın güçlerini geliştirmeye yönelik olduğu özellikle vurgulandı.
Teknoloji, yapay zekâ ve düzenleme öncelikleri:
Von der Leyen, yapay zekânın oluşturduğu güvenlik risklerine dikkat çekti ve büyük şirket CEO'larının yavaşlama çağrılarına atıf yaparak AB'nin de net adımlar atması gerektiğini söyledi. Avrupa'nın kendi yapay zekâ kapasitesini oluşturma ihtiyacı öne çıktı ve bunun için Kanada, İngiltere ve benzer görüşteki ortaklarla daha fazla çalışma sözü verildi.
Ayrıca Komisyon, çocukların dijital platformlara erişimini sınırlayan bir düzenlemeyi duyurdu. "Kids Act" kapsamında 13 yaş altı için sosyal medya yasağı, 15 yaşın altındaki hesapların ebeveyn denetimli ve kısıtlı mini hesaplar olarak düzenlenmesi ve 15-18 yaş arası için güvenli tasarım yükümlülükleri getirileceği açıklandı.
Enerji politikası ve sanayinin dayanıklılığı:
Ekonomiye dair bölümde Von der Leyen, AB ekonomisinin Orta Doğu'daki savaşlara rağmen beklenenden daha iyi dayanıklılık gösterdiğini ancak yükselen enerji fiyatları ve borçlanma maliyetlerinin baskı yarattığını belirtti. Rusya'nın gaz akışını kestiği dönemde enerji tedarikinin çeşitlendirilip temiz enerji yatırımlarının artırıldığına dikkat çekildi.
Von der Leyen, Hürmüz Boğazı'ndaki çatışmalar nedeniyle ithal fosil yakıtlara bağımlılığın maliyetinin 90 milyar euro ek harcama getirdiğini söyledi ve Avrupa'nın enerjide elektriğin payını 2040'a kadar en az iki kat artırma hedefini açıkladı: "Avrupa'nın geleceğini elektrik üzerine kuracağız. Bu bir zorunluluk."
Çin ile ticaret açığının "günde 1 milyar euro" seviyesine ulaştığını vurgulayan Von der Leyen, bunun Avrupa sanayisi üzerindeki etkilerine işaret ederek ticari denge sağlamak amacıyla diyalog yürütüldüğünü belirtti.
Güvenlik, yaptırımlar ve yeni Avrupa mekanizmaları:
Von der Leyen, Avrupa'nın son beş yılda savunma harcamalarını %80 artırdığını hatırlattı ve kıta genelindeki artan tehditlere karşı daha fazla hazırlık çağrısı yaptı. Rusya-Ukrayna savaşına ilişkin değerlendirmesinde, stratejik kabiliyetlerin (hava ve füze savunma, stratejik taşımacılık, havada yakıt ikmali, uzay ve siber alan) öneminin altını çizdi.
AB'nin Ukrayna'ya kış dönemi desteğini güçlendireceğini söyleyen Von der Leyen, yaptırımların etkisini artırmak için "her şeyden evvel mevcut yaptırımların uygulanmasının" önemine dikkat çekti.
Hibrit tehditlerin artması nedeniyle Von der Leyen, AB içinde NATO'nun 4'üncü maddesine benzer bir mekanizma gerekliliğini savundu ve "Avrupa Güvenlik Konseyi" kurma fikrini gündeme getirdi. Bu mekanizma devreye girdiğinde üye devletlerin koordineli karşılık vermesinin sağlanması amaçlanıyor.
Göç, sınır güvenliği ve yasal düzenlemeler:
Konuşmada göç gündemi de yer aldı; dış sınırların bütün üye devletlerin sınırı olduğu vurgulandı ve Sebte örneği üzerinden İspanya'ya destek mesajı verildi. Son iki yılda düzensiz girişlerde %55 azalma kaydedildiği belirtilirken, kitlesel göç akışlarına karşı yeni bir "Avrupa acil müdahale aracı" önerileceği açıklandı. Bu aracın yalnızca net tanımlanmış kriterler karşılandığında devreye gireceği ifade edildi. Frontex'in güçlendirilmesi ve geri dönüş süreçlerinin hızlandırılması da planlar arasında yer alıyor.
İklim, yangınlar ve toplumsal duyarlılık:
İklim değişikliğinin etkilerine değinen Von der Leyen, bu yaz Avusturya, Yunanistan, Hırvatistan ve İrlanda'dan Alpler'e uzanan yangınlar ve buzulların erimesine dikkat çekti. Avrupa'da kaydedilen en sıcak yaz aylarının yaşandığı ve kıtanın "küresel ortalamanın iki katı hızla ısındığı" vurgulandı. Toplam 660 bin hektar alanın yangınlarda kül olduğu kaydedildi.
Bu gelişmelere yanıt olarak yakında "Avrupa Sıcak Hava Dalgası Planı" sunulacağı, erken uyarı sistemleri ve sağlık tedbirlerinin güçlendirileceği ilan edildi.
Konuşma ayrıca Orta Doğu, İsrail ve Filistin meselesi ile Sırbistan'da Ratko Mladiç'in cenaze törenine ilişkin eleştirileri de içeriyordu. Von der Leyen, Mladiç'in anılmasının "dehşete düşürdüğünü" ve AB'de savaş suçlularının yüceltilmesine yer olmadığını belirtti.
Von der Leyen'in önerileri, AB-Canada ilişkisinde kapsamlı bir dönüşümün sinyalini verirken; enerji dönüşümü, sanayi politikası, savunma entegrasyonu, yapay zekâ düzenlemeleri ve sınır güvenliği başlıklarında somut adımlar atılacağının işaretini taşıyor. Parlamento konuşmasında Kanada'dan bir temsilci de hazır bulundu; Von der Leyen, "ortaklıklarımızı acilen yeniden düşünmemiz gerekiyor" diyerek amaçlarını netleştirdi.
Avrupa Birliği (AB) Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Avrupa Parlamentosu'nda yaptığı "Birliğin Durumu" konuşmasında, "Kanada ile ilişkilerimizi mümkün olan en üst düzeye çıkarmak istiyoruz. Ortaklıklarımızı acilen yeniden düşünmemiz gerekiyor. Bu nedenle Kanada'nın AB'nin ilk 'ortak üyesi' olmasının önünü açmak istiyoruz" dedi.
