Kalın bağırsak kanseri ve önlenebilirliği
Kalın bağırsak kanseri, dünya ve ülke genelinde sık görülen kanserler arasında yer almasına rağmen önlenebilir kanser türlerinden biridir. Medicana Sağlık Grubu Gastroenteroloji Uzmanı Doç. Dr. Bilal Toka bu durumun en önemli nedeninin, kalın bağırsak kanserlerinin büyük bölümünün yıllar içinde polip adı verilen öncü lezyonlardan gelişmesi olduğunu belirtti. Gelişmiş endoskopik görüntüleme sistemleri ve girişimsel endoskopideki ilerlemeler sayesinde bu lezyonlar kansere dönüşmeden tespit edilip tedavi edilebilmektedir.
Poliplerin tanısı ve önemi
Kalın bağırsak polipleri, bağırsak iç yüzeyini döşeyen mukozadan gelişen anormal doku büyümeleridir. Doç. Dr. Bilal Toka, poliplerin toplumda yaygın olduğunu ve sıklığının yaşla birlikte, özellikle 50 yaş üstünde, belirgin şekilde arttığını söyledi. Çoğu polip iyi huyludur ancak adenomatöz polipler zaman içinde genetik değişiklikler geçirerek kansere dönüşebilir.
Polipler genellikle belirti vermez; bazen makattan kanama, dışkıda kan, bağırsak alışkanlıklarında değişiklik, uzun süren kabızlık ya da ishal, karın ağrısı veya demir eksikliği anemisi gibi belirtiler görülebilir. Dışkıda gizli kan testi erken tanıda sık kullanılan tetkikler arasındadır. Kolonoskopi hem tespit hem de aynı seansta müdahale imkânı sağlayan girişimsel bir işlemdir.
Günümüzde yüksek çözünürlüklü endoskoplar, görüntü iyileştirme teknolojileri, büyütmeli endoskopi ve sanal kromoendoskopi gibi sistemler sayesinde poliplerin yüzey yapısı, damar paterni ve invazyon riski işlem sırasında ayrıntılı değerlendirilebilmektedir.
Endoskopik tedavi seçenekleri
Polip tedavisinde tercih edilecek yöntem polip boyu, yerleşimi, özellikleri ve optik değerlendirme bulgularına göre belirlenir. Temel hedef sadece polibi çıkarmak değil, aynı zamanda bağırsağın korunmasını sağlayacak en uygun ve en az invaziv yöntemi uygulamaktır.
Küçük polipler genellikle forseps veya soğuk/sıcak snare ile güvenle çıkarılabilir. Daha büyük ve yüzeysel lezyonlarda Endoskopik Mukozal Rezeksiyon (EMR) tercih edilir; bu yöntemde polibin altındaki submukozal alana solüsyon enjekte edilerek lezyon kaldırılır ve snare ile çıkarılır. Özellikle kanser invazyonu açısından düşük risk taşıyan orta büyüklükteki poliplerde EMR uygun bir seçenektir.
Son yıllarda öne çıkan yöntemlerden biri de Endoskopik Submukozal Diseksiyon (ESD)dir. 20 milimetreden büyük, geniş tabanlı, fibrotik veya erken evre kanser şüphesi taşıyan lezyonlarda ESD organ koruyucu tedavinin önemli seçeneklerinden biridir. Bu teknikte lezyon çevresi işaretlenir, mukozada kontrollü kesi yapılır ve submukozal tabaka özel diseksiyon bıçaklarıyla dikkatlice ayrılarak lezyon tek parça halinde çıkarılır.
Takip ve tarama önerileri
EMR ve ESD gibi ileri endoskopik yöntemler sayesinde büyük lezyonların ameliyata gerek kalmadan çıkarılması mümkün hale gelmiştir. ESD ile çıkarılan lezyonlar patologlarca cerrahi sınırlar, displazi derecesi ve varsa erken kanser odağı açısından daha güvenilir değerlendirilir.
Polipektomi sonrası takip programı polibin tipi, büyüklüğü, sayısı ve patolojik özelliklerine göre kişiye özel olarak planlanmalıdır. Uluslararası kılavuzlar ortalama risk grubundaki bireylerde kalın bağırsak kanseri taramalarına 45 yaşından itibaren başlanmasını önermektedir. Ailesinde kalın bağırsak kanseri veya ileri özellikli polip öyküsü bulunan kişilerde tarama daha erken yaşlarda planlanmalıdır.
Sonuç: Kalın bağırsak polipleri yalnızca çıkarılması gereken iyi huylu oluşumlar değil, aynı zamanda kansere dönüşümü önleme fırsatı sunan öncü lezyonlardır. Doç. Dr. Bilal Toka, poliplerin zamanında tespiti ve uygun endoskopik teknikle tamamen çıkarılmasının kalın bağırsak kanserini henüz gelişmeden önlemenin en etkili yolu olduğunu vurguladı.
DOÇ. DR. BİLAL TOKA
