Kahramanmaraş’ta yorgancılık: El emeği meslek yok olma riskiyle karşı karşıya
Kahramanmaraş Dulkadiroğlu ilçesi Kanlıdere Caddesi'nde yaklaşık 40 yıldır yorgancılık yapan 62 yaşındaki Ali Kösesakal, el emeğine dayalı yorgancılık mesleğinin değişen tüketim alışkanlıkları ve çırak yetişmemesi nedeniyle yok olma noktasına geldiğini belirtiyor.
Neden son yıllarda geriledi?
Kösesakal, mesleğe çocuk yaşlarda başladığını ve aynı iş yerinde dört dekadı aşkın süredir hizmet verdiğini anlattı. Kanlıdere Caddesi'nin zamanla Kahramanmaraş'ın "Yorgancılar Çarşısı" haline geldiğini söyleyen Kösesakal, şu değerlendirmeyi yaptı: "Biz buraya dükkan açtıktan sonra diğer yorgancı arkadaşlar da geldi. Burası el emeği göz nurunun merkeziydi."
Usta, sektörün en önemli sorunlarını tüketim tercihleri ve nitelikli eleman eksikliği olarak sıraladı: "Eskiden çok kalfamız vardı, çok insan yetiştirdik. Maraş'ta ve Türkiye genelinde el emeği bittiği için artık çırak bile gelmiyor, eleman yetişmiyor. Bizim burada yorgancılığı en fazla 3 yıl daha yapabiliriz. Ondan sonra bu insanlara hizmet edecek kimse kalmayacak."
Malzeme, sağlık ve maliyet değerlendirmesi
Kösesakal, geleneksel malzemeler olan yün ve pamuk'un sağlık açısından önemine vurgu yaparak sentetik ürünlerin yaygınlaşmasını eleştirdi: "Atalarımız bu yünlerle nasıl yaşamışsa, ben de öyle yaşamayı tavsiye ederim. Yün ve pamuk sağlık açısından çok önemlidir. Naylon çıktı, sentetik ürünler çıktı... Yün ise yıkandıkça canlılığını korur, insanın rahat uyumasını, dinç kalkmasını sağlar."
Hazır ve makinede yıkanabilir ürünlerin tercih edilmesini tüketim alışkanlığındaki değişime bağlayan Kösesakal, "Değer veren yok, önemseyen yok. Oysa ben döşeğin de, yorganın da, yastığın da yün olmasını tavsiye ederim" dedi.
Atölye üretimi, model çeşitliliği ve fiyatlandırma
Kahramanmaraş'ta artık sayılarının azaldığını ifade eden Kösesakal, "Maraş'ta sadece 5 usta kaldı. Hepsinin yaşı 60'ın üzerinde. Diğer ilçelerde usta neredeyse yok" şeklinde konuştu. Kösesakal, şehirde çeyiz yorganlarının, özellikle kadife çeyiz yorganlarının rağbet gördüğünü; yaklaşık yüze yakın model sunabildiklerini anlattı.
Üretim sürecine dair verdiği bilgiye göre bir yorganın yapımı yaklaşık 1,5 gün sürüyor. Malzeme ve işçilikle hazırlanan yorganlar genellikle 4.000 ile 4.500 lira arasında fiyatlanıyor ve esnafa kalan kazanç yaklaşık 2.500 lira civarında oluyor. Kösesakal bu gelirle emeğin karşılığının yeterince alınamadığını vurguladı: "Akşama kadar emek veriyoruz ama emeğimizin karşılığını alamıyoruz."
Yerel bir zanaat olarak yorgancılığın geleceği, hem tüketici tercihleri hem de usta-çırak ilişkilerinin yeniden düzenlenmesine bağlı görünüyor. Kösesakal, tecrübelerini genç nesillere aktarma fırsatı bulamadıklarını ve el emeği ürünlerin kaybolma tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu belirtiyor.
KAHRAMANMARAŞ'TA 40 YILDIR YORGANCILIK YAPAN ESNAF, 3 YIL SONRA KENTTE YORGANCILIK YAPAN ESNAFIN KALMAYACAĞINI İFADE EDEREK İNSANLARIN ARTIK HAZIR VE MAKİNADA YIKANABİLİR ÜRÜNLERİ TERCİH ETTİĞİNİ SÖYLEDİ.
