kemik erimesi sessiz ilerler:
Medicana Sağlık Grubu Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Uzmanı Uzm. Dr. Hacı Ali Tekkurt, osteoporozun (kemik erimesi) kemik mineral yoğunluğunun azalması ve mikro yapının bozulmasıyla kemiklerin zayıflayıp kırılgan hale gelmesi sonucu ortaya çıkan sistemik bir hastalık olduğunu belirtiyor. Sıklıkla belirti vermeden yıllarca ilerleyebilen hastalıkta ilk bulgu çoğunlukla kırıkla karşılaşılmasıdır. En sık omurga, kalça ve el bileğinde görülen kırıklar bel ve sırt ağrısı, boyda kısalma ve duruş bozukluğuna yol açar. 50 yaş üstü ve menopoz sonrası kadınlar en yüksek risk grubunu oluşturur.
risk faktörleri ve nedenleri:
Hormonal değişiklikler, özellikle menopozla birlikte düşen östrojen seviyesi kemik yıkımını hızlandırır; ileri yaşta ise kemik yapım hızı azalırken yıkım artar. Yetersiz beslenme, özellikle kalsiyum ve D vitamini eksikliği kemik kalitesini olumsuz etkiler. Hareketsiz yaşam, sigara ve aşırı alkol tüketimi riski artırır. İnce, zayıf ve küçük kemik yapısına sahip kişilerde yatkınlık daha fazladır. Uzm. Dr. Tekkurt, doruk kemik kütlesinin sonraki yıllardaki kırık riskini belirlemede kritik rol oynadığını ve bu doruğa ulaşmanın 30’lu yaşların başında gerçekleştiğini vurguluyor.
ilaçlar ve tıbbi durumların etkisi:
Bazı ilaç ve hastalıklar kemik erimesine zemin hazırlar. Uzun süreli kortizon kullanımı (3 aydan uzun), aşırı tiroid hormonu tedavisi, meme ve prostat kanseri tedavisinde kullanılan belirli ilaçlar, uzun süreli mide koruyucu ilaçlar, bazı epilepsi ilaçları ve kan sulandırıcı ilaçlar kemik kaybını artırabilir. Hormonal hastalıklar; diyabet, tiroid ve paratiroid bezleri aşırı çalışması, Cushing hastalığı ve hipogonadizm (erkeklerde testosteron, kadınlarda erken menopoza bağlı östrojen eksikliği) risk oluşturan diğer durumlar arasındadır.
Sindirim sistemi ve besin emilimini bozan hastalıklar (Çölyak, Crohn, ülseratif kolit), obezite cerrahisi sonrası emilim azlığı, kronik karaciğer hastalıkları ve kronik böbrek yetmezliği de kemik metabolizmasını bozarak osteoporoza yol açabilir. Romatoid artrit, ankilozan spondilit gibi romatizmal hastalıklar ile multipl myelom, lösemi ve lenfoma gibi hematolojik ve onkolojik hastalıklar da kemik yıkımını artırır. Hareketsizlik, felç veya uzun süre yatak bağımlılığı olanlarda kemiğe yük binmemesi hızla erimeye neden olur.
korunmada beslenme ve güneş ışığının rolü:
Kemik sağlığında kalsiyum ve D vitamini temel taşlardır. Kalsiyumun günlük alımı için günlük 1000–1200 mg aralığı önerilir; süt ve süt ürünleri, yeşil yapraklı sebzeler iyi kaynaklardır. Kalsiyumun bağırsaklardan emilip kemik dokusuna bağlanabilmesi için yeterli D vitamini gereklidir. D vitamininin en doğal kaynağı güneştir; cildin doğrudan günde 10–15 dakika güneş ışığı alması faydalıdır. Diyetle yeterli D vitamini sağlanamıyorsa, hekim kontrolünde kan düzeyleri ölçülmeli ve gerekiyorsa takviye kullanılmalıdır.
fiziksel aktivite ve yaşam tarzı değişiklikleri:
Kemikler canlı dokulardır ve üzerine yük bindikçe güçlenir. Yürüyüş, tempolu koşu, tenis, dans gibi vücut ağırlığını taşıyan aktiviteler kemik yoğunluğunu artırır. Uzm. Dr. Tekkurt, başlangıç için haftada 3–4 gün, en az 30 dakika tempolu yürüyüşün ideal olduğunu belirtiyor. Hafif ağırlıklar ve direnç bantlarıyla yapılan güç antrenmanları kasları ve kemikleri korur. Sigara ve aşırı alkol tüketiminden kaçınılmalı; yüksek miktarda kahve tüketimi kalsiyum atılımını artırabileceğinden sınırlandırılmalıdır.
kimler tarama yaptırmalı ve ne zaman harekete geçilmeli:
Özellikle risk altındaki bireylerin ve menopoz sonrası kırık riski yüksek kadınların uzmanlar tarafından kemik taraması (kemik yoğunluğu ölçümü) yaptırması önerilir. Erken yaşta başlayan yeterli kalsiyum ve D vitamini alımı, düzenli fiziksel aktivite ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarının sürdürülebilir hale getirilmesi osteoporoza karşı en etkili korunma yöntemleridir.
Uzm. Dr. Hacı Ali Tekkurt'un vurguladığı gibi, güçlü kemikler için bütüncül yaklaşım; beslenme, güneş, egzersiz, zararlı alışkanlıklardan kaçınma ve gerektiğinde tıbbi değerlendirmeyle birleşmelidir.
MEDİCANA KONYA HASTANESİ FİZİK TEDAVİ VE REHABİLİTASYON UZMANI UZM. DR. HACI ALİ TEKKURT
