İzmit Körfezi'nde dip çamuru temizliği tamamlandı:
İzmit Körfezi’nin doğu baseninde yürütülen dip çamuru temizliği projesinde, deniz tabanından yaklaşık 2,4 milyon metreküp çamur çıkarıldı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Kocaeli Büyükşehir Belediyesi işbirliğinde yürütülen çalışmalar, körfezin ekolojik yapısını iyileştirme ve deniz canlıları için daha sağlıklı yaşam alanları oluşturma hedefiyle planlandı.
Projenin doğuşu ve bilimsel hazırlık süreci:
Projeye ilişkin bilimsel değerlendirmeler 2016 yılında Kocaeli Büyükşehir Belediyesi ile TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi (MAM) işbirliğinde başladı. İstanbul Üniversitesi ile TÜBİTAK MAM tarafından hazırlanan 2021 tarihli fizibilite raporları, körfezin doğu bölümünde biriken çamurun miktarı ve özelliklerini ortaya koydu. Bu çalışmalar sonucunda, doğu basende 468 hektarlık alanda, 15 metre derinliğe kadar yaklaşık 3,8 milyon metreküp çamurun temizlenmesi gerektiği belirlendi.
Ortak işbirliği protokolü 28 Ağustos 2022 tarihinde imzalanırken, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından proje bütçesi onaylandı. Projenin amacı, Marmara Denizi ve Adalar Özel Çevre Koruma Bölgesi kapsamındaki İzmit Körfezi’nin çevresel değerlerini korumak olarak tanımlandı.
Sahada uygulanan yöntemler ve ilerleme:
Sahada çalışmalar 2 Mayıs 2023 tarihinde düzenlenen törenle başladı. Eski fuar alanı civarında kurulan yaklaşık 70 dönümlük şantiye üzerinden, deniz tabanındaki çamurun taranıp boru sistemiyle karadaki tesise aktarılması, burada susuzlaştırma ve bertaraf işlemlerine tabi tutulması yöntemi benimsendi. Projede çamurun su içeriğinin azaltılması, taşınan malzemenin hacminin küçültülmesi ve deniz ortamından uzaklaştırılması öncelikli işlem basamakları oldu.
Yöntemler arasında geotekstil tüplerde kurutma da yer aldı; Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’nin Kasım 2024 açıklamasına göre proje kapsamında 3 bin 500 geotekstil tüp planlanmış, o tarihe kadar 1.031 tüpte çamur kurutulmuştu.
Etaplar, rakamlar ve alan büyüklüğü:
Projenin ilk etabı 125 hektarlık alanda yaklaşık 1,1 milyon metreküp çamurun temizlenmesini kapsıyordu. Kasım 2024 açıklamalarında 92 hektarlık alandan 1 milyon metreküp çamurun çıkarıldığı belirtilmişti. İkinci etapta yapılan çalışmalarla birlikte Kocaeli Büyükşehir Belediyesi'nin 7 Eylül 2026 tarihli duyurusuna göre iki etapta toplam 225 hektarlık alandan yaklaşık 2,4 milyon metreküp çamur uzaklaştırıldı.
Temizlenen alanın büyüklüğü, yaklaşık 300 futbol sahasına denk bir düzeye ulaştı. Projenin üçüncü etabı kapsamında ise 247 hektarlık alanda çalışma yapılmasının planlandığı bilgisi Temmuz 2026 açıklamalarında yer almıştı; bu aşama için gerekli süreçlerin başlatıldığı bildirildi.
Çamurun değerlendirilmesi ve izleme:
İzmit Körfezi’nden çıkarılan çamur laboratuvar çalışmaları kapsamında tuğla, briket, sıva tipi yapı malzemeleri ve beton katkısı olarak denendi. Ayrıca çamur, seramik yapay resifler üretiminde kullanıldı; Eylül 2026’da içeriğinde yüzde 65’e kadar çamur bulunan resifler Değirmendere’de denize indirildi ve bu yapıların deniz canlılarına yeni tutunma alanları sağlaması hedefleniyor. Tuğla, briket ve beton katkısı çalışmalarının araştırma ve deneme niteliğinde olduğu açıklandı.
Projenin çevresel etkileri, Kocaeli Büyükşehir Belediyesi ile İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi işbirliğinde yürütülen biyoçeşitlilik izleme çalışmalarıyla takip ediliyor. Belediyenin açıklamalarına göre temizleme çalışmaları ve diğer çevresel iyileştirme uygulamaları sonucunda körfezde canlı popülasyonunda gözle görülür artışlar kaydedildi.
Çevresel hedefler ve sınırlamalar:
Dip çamurunun temizlenmesinin birincil hedefleri arasında deniz tabanındaki olumsuz koşulların azaltılması, oksijen seviyelerinin iyileştirilmesine katkı sağlanması ve tabana yakın bölgelerde yaşayan canlılar için daha elverişli yaşam alanlarının oluşturulması sayılıyor. Ancak proje yetkilileri, çamurun tek başına körfezin tüm kirlilik sorunlarını çözmeyeceğini vurguluyor; derelerden gelen kirleticilerin kontrolü, atık su arıtma altyapısının etkin işletilmesi ve düzenli çevresel izleme çalışmalarının da gerektiği belirtiliyor.
Kocaeli Büyükşehir Belediyesi ayrıca derelere yerleştirilen bariyerler, deniz süpürgeleri ve amfibik araçlarla yürütülen temizleme operasyonları gibi tamamlayıcı uygulamalarla körfezin korunmasına yönelik çok yönlü bir yaklaşım izliyor.
Yetkililer, proje kapsamındaki sonraki aşamaların yürütülmesine devam edildiğini ve izleme sonuçlarına göre uygulamaların şekillendirileceğini açıkladı.
İZMİT KÖRFEZİ'NİN EKOLOJİK YAPISININ İYİLEŞTİRİLMESİ VE DENİZ CANLILARI İÇİN DAHA SAĞLIKLI YAŞAM ALANLARI OLUŞTURULMASI AMACIYLA ÇEVRE, ŞEHİRCİLİK VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAKANLIĞI İLE KOCAELİ BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ İŞBİRLİĞİNDE YÜRÜTÜLEN DİP ÇAMURU TEMİZLİĞİ PROJESİNDE, DENİZ TABANINDAN YAKLAŞIK 2,4 MİLYON METREKÜP ÇAMUR ÇIKARILDI.
