Projenin amacı ve kapsamı:
İzmit Körfezi temizliği sırasında bertarafı güç olan dip çamuru, ekolojik ve sanatsal bir yaklaşımla deniz ekosistemine yeniden kazandırılıyor. Kocaeli Üniversitesi yürütücülüğünde, Kocaeli Büyükşehir Belediyesi, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Değirmendere Sualtı Topluluğu (DESSAT) iş birliğiyle hayata geçirilen 'Kenar Etkisi' projesi, dipten çıkan malzemeyi atık olmaktan çıkarıp yapay resif formunda değerlendiriyor.
Proje dört aşamadan oluşuyor: Dip çamurunun seramik hammaddeye dönüştürülmesi, yapay resif üretimi, kıyı enstalasyonlarıyla kirliliğin görünür kılınması ve performanslarla toplumsal farkındalık yaratılması. Türkiye'nin farklı bölgelerinden gelen 8 seramik sanatçısı, Marmara Denizi Körfezi'nden alınan çamuru işleyerek özgün resif formları üretti.
Sanatla restorasyon:
Projenin sanat ayağı sadece estetik kaygıyla sınırlı kalmıyor. Kocaeli Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi öğretim üyesi Fatoş Su Özkarataş projenin bir bölümünde dere ağızlarına atıkları tutmak üzere sanatsal enstalasyonlar yerleştirildiğini, diğer ayağında ise kıyıda iklim değişikliğinin etkilerini sembolize eden işler bulunduğunu belirtiyor. Özkarataş, oyunculuk bölümü öğrencileri ve bir performans sanatçısının denizden çıkarılan atıklar ve aynalarla gerçekleştirdiği performanslarla izleyicilerin deniz kirliliğiyle yüzleşmesinin amaçlandığını vurguladı.
Projenin sanatla kurduğu bağ, kentten denize akan atıkların biriktiği yerleri görünür kılarak hem estetik hem de çevresel bir mesaj iletiyor. Eserler aynı zamanda saha deneyine dönüştürülerek ekosistem restorasyonuna katkı sağlayacak yapılar olarak tasarlandı.
Uygulama, izleme ve beklentiler:
Hazırlanan yapay resifler 19 Eylülde su altı paraşütü sistemiyle körfeze indirilecek ve 8, 13 ve 16 metre derinliklere yerleştirilecek. Dalgıçlar tarafından düzenli olarak yapılacak fotoğraf ve video kayıtlarıyla resiflerin dayanıklılığı, dip canlılarının tutunma süreçleri ve bu yapıların ekosistem üzerindeki etkileri bir yıl boyunca bilimsel olarak izlenecek.
DESSAT Başkanı Murat Kulakaç pilot bölgeden elde edilecek verilerin olumlu olması halinde uygulamanın Kocaeli'nin diğer kıyılarına ve uygun alanların bulunduğu farklı bölgelere taşınmasının planlandığını belirtiyor. Kulakaç, dipten çıkan çamurun tekrar dibe kazandırılmasının proje açısından bir ilk olduğunu ve başarılı olması durumunda bu yöntemin yaygınlaştırılmasını istediklerini vurguladı.
Proje yetkilileri ayrıca İzmit Körfezi'nde son yıllarda gözlemlenen canlılık artışına dikkat çekiyor. 2004'ten bu yana bölgedeki dalış deneyimini paylaşan Kulakaç, ileri biyolojik arıtma uygulamalarıyla tür sayılarında ve yoğunlukta iyileşme görüldüğünü, yapay resiflerin ise özellikle barınma ihtiyacı olan türler için ek yaşam alanı sağlayacağını söylüyor.
Bu çalışma, bertarafı zor dip çamurunu ekolojik değere dönüştürme, kirliliğin kaynaklarını görünür kılma ve bilimsel izlemeyle sonuçları değerlendirme amacıyla tasarlanmış bir pilot uygulama niteliği taşıyor. Başarılı bulunması halinde yöntem, kıyı restorasyonunda sürdürülebilir ve yaratıcı bir model olarak örnek olabilir.
KOCAELİ'DE DENİZDEN ÇIKARILAN DİP ÇAMURU, SANATÇILARIN ELLERİNDE ESERE DÖNÜŞÜYOR. İZMİT KÖRFEZİ'NİN TEMİZLENMESİ SIRASINDA ÇIKARILAN ÇAMURDAN ÜRETİLEN YAPAY RESİFLER, YENİDEN DENİZE BIRAKILARAK SUALTI CANLILARINA YAŞAM ALANI OLACAK.
