Raporun keşfi ve çalışmanın yürütücüsü
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe ve Sosyal Bilimler Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Osman Kubilay Gül liderliğindeki çalışma, Birleşik Krallık Ulusal Arşivleri'nde kayıtlı CAB 24/33/82 referans numaralı, Ekim 1917 tarihli 'Panturancılık Hareketi' başlıklı gizli İngiliz istihbarat raporunu tespit edip inceledi. Raporun dijital ortamda bulunmaması üzerine arşivlerle temas kurularak belge ücret karşılığında temin edildi ve bilimsel çalışmaya dönüştürüldü.
Raporun içeriği ve tarihî bağlamı
Raporda, Birinci Dünya Savaşı'nın kritik bir döneminde (Bolşevik Devrimi, İngiltere'nin Bağdat'ı ele geçirme süreci ve Amerika Birleşik Devletleri'nin İtilaf Devletleri saflarına katıldığı dönem) hazırlanmış değerlendirmelere yer verildi. İngiliz İstihbarat Bürosu'nun perspektifiyle, Pantürkizm, Türk milliyetçiliği ve Osmanlı Devleti'nin politikaları; Türkçe konuşan nüfusların coğrafi dağılımı, İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin ideolojik eğilimleri ile Panislamizm arasındaki ilişkiler olarak ele alındı. Raporda ayrıca Osmanlı Devleti'nin Arap ve Ermeni nüfuslara yönelik politikaları ile Bolşevik Devrimi sonrası Orta Asya'daki Türk topluluklarının geleceğine dair öngörüler yer aldı.
Raporun niteliği ve sınırlılıkları
Çalışmada, belgenin bir gizli istihbarat raporu olduğu ve aynı zamanda propaganda amacı taşıyabilecek bir içerik barındırdığı vurgulandı. Bu nedenle analizlerde raporda sunulan bilgilerin tamamı doğrudan doğru kabul edilmedi; belge, Türk ve uluslararası literatürdeki bilgilerle karşılaştırılarak eleştirel bir belge incelemesi yöntemiyle değerlendirildi.
Öne çıkan tespitler
Araştırmada raporun, Türk milliyetçiliğini yapay ve Avrupa kaynaklı bir olgu olarak tanımladığı, Ermeni meselesini stratejik bir çerçevede değerlendirdiği ve Orta Asya'daki Türk nüfusların geleceğine ilişkin tahminlerde bulunduğu kaydedildi. Çalışma, raporun hem içerik hem de hazırlandığı siyasi ve jeopolitik koşullar açısından ele alınmasının önemini vurguladı.
Metodoloji, yayın ve arşiv erişimi
Prof. Dr. Osman Kubilay Gül, raporun arşiv çalışması sırasında fark edildiğini, belgenin özellikle Pantürkizm çalışmalarına önemli bir katkı sağlayacağını belirtti. Çalışma, elde edilen materyalin dijital ortama aktarılmasını ve uluslararası bir dergide yayımlanmasını içeriyor. Araştırmacılar, raporu kendi bilgileri ve literatürdeki verilerle kıyaslayarak analiz ettiklerini vurguladı.
Arşivlerin dijitalleşmesi
Gül, arşivlere erişimin günümüzde internet sayesinde kolaylaştığını, geçmişte fiziksel erişim ve belge temininde yaşanan zorlukların artık azaldığını belirtti. Çalışma sürecinde 1917 raporunun yanı sıra 1944 tarihli başka bir Pantürkizm raporunun da elde edildiği ve bu belgelerin karşılaştırmalı olarak incelenmekte olduğu ifade edildi.
Çalışmanın tarihyazımına katkısı
Araştırma, savaş dönemi istihbaratı, milliyetçilik ve emperyal strateji eksenindeki tarih yazımı tartışmalarına belge temelli katkı sunmayı amaçlıyor. Çalışma, 1917 tarihli istihbarat raporunun hem dönemin jeopolitik kaygılarını yansıtması hem de Pantürkizm üzerine daha önce kullanılmamış bir kaynak olması nedeniyle alana önemli bir veri sağladığını gösteriyor.
Not: Haberde yer alan özel isimler, tarihler ve referans numaraları çalışmada korunan orijinal bilgilerdir.
SİVAS CUMHURİYET ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ TÜRKÇE VE SOSYAL BİLİMLER BÖLÜMÜ’NDE ÖĞRETİM ÜYESİ PROF. DR. OSMAN KUBİLAY GÜL
