Buluş ve genel özellikler:
Konya’nın Ilgın ilçesinde, ilçe merkezine 23 kilometre kuzeydoğusunda yer alan Yalburt Su Anıtı, Hitit dönemine tarihlenen ve günümüze kadar ulaşmış nadir taş eserlerden biri olarak dikkat çekiyor. Yaklaşık 3 bin 250 yıl öncesine tarihlenen yapı, 1970 yılında yol çalışmaları sırasında bir buldozer tarafından bulunup yapılan arkeolojik çalışmalarla gün yüzüne çıkarıldı. Anıt, bünyesindeki yoğun hiyeroglif kitabeler nedeniyle Hitit tarihi ve coğrafyası açısından eşsiz bir kaynak oluşturuyor.
Hitit coğrafyasına ve seferlerine katkısı:
Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Hasan Bahar tarafından vurgulandığı üzere, Yalburt Su Anıtı üzerindeki kitabeler Hititlerin Batı Anadolu’daki siyasi ve askeri faaliyetlerine ışık tutuyor. Bahar, böyle bir havuzun Hitit tarihinde ender görüldüğünü belirterek yapıyı bir tür "Batı Anadolu kılavuzu" olarak nitelendiriyor. Kitabeler, Hitit imparatorlarının Batı Anadolu’daki seferlerini, o dönem coğrafyasındaki kentleri ve orduların yürüyüş yollarını anlatıyor.
Prof. Dr. Hasan Bahar'ın aktardığı bilgilere göre, Hititlerin ezeli düşmanlarından Arzava krallığına yönelik saldırılar ve Hitit imparatorlarının bu bölgeye düzenledikleri seferler, Yalburt kitabelerinde detaylandırılmış. Özellikle IV. Tuthaliya dönemine ilişkin anlatımların anıtta yer aldığı ve IV. Tuthaliya’nın seferlerini Yalburt’taki hiyerogliflerle duyurduğu belirtiliyor. Ayrıca kurucu kral Hattuşiliş I’in de Konya civarına düzenlediği seferlerin yıllıklarında geçtiği aktarılıyor.
Arkeolojik ve tarihsel değerlendirme:
Yalburt’un, Hitit dönemi coğrafyasının haritalanması bakımından önemli olduğunun altı çiziliyor. Kitabeler, dönemin kent adlarını ve sefer güzergâhlarını içermesi nedeniyle tarihçiler için açık alan niteliğinde bir belge teşkil ediyor. Prof. Bahar, anıttaki anlatımı kendince "Büyük Taarruz" benzetmesiyle, Hititlerin burada sefer öncesi hazırlıklarına ve başarılarını kayıt altına alma çabasına benzetiyor. Yazılı metinlerin milattan önce 1250–1260 yıllarına konduğu bilgisi de yapının kronolojik yerleşimini doğruluyor.
Koruma ve restorasyon ihtiyacı:
Anıtın korunması konusunda de ciddi endişeler bulunuyor. Prof. Dr. Hasan Bahar, yapının doğa koşullarına karşı daha sağlam bir koruma altına alınması gerektiğini vurguluyor. Zaten 1970’lerde basit bir örtü ve kontrplak şemsiye ile sağlanan korumanın zamanla tahrip olduğu, yağmur ve rüzgar etkisiyle kitabelerin çatladığı ve blokların devrildiği belirtiliyor.
Kurumlar arası bazı önlemler alınmış olsa da, Bahar’ın ifadesiyle daha kalıcı çözümler gerekli: Kültür Bakanlığı, müzeler ve Konya Büyükşehir Belediyesi destekleriyle suyun anıtı doldurmasını engellemek için kanal çalışmaları yapılmış; ancak uzmanlar yapının bir "fanus" içinde korunmasını, doğa ve bilinçsiz müdahalelere karşı güvence altına alınmasını öneriyor. Aksi halde, bölgeden bir bloğun bilinçsizce götürülmesi bile mümkün olabileceği uyarısı yapılıyor.
Yalburt Su Anıtı, taşıdığı hiyeroglif kitabelerle yalnızca Ilgın ve Konya değil, Hitit tarihi ve Batı Anadolu’nun eski coğrafyası için de öncelikli korunması gereken bir miras niteliğinde bulunuyor.
KONYA'NIN ILGIN İLÇESİNDE BULUNAN VE YAKLAŞIK 3 BİN 250 YIL ÖNCESİNE TARİHLENEN HİTİT DÖNEMİNE AİT TARİHİ YAPI, ÜZERİNDEKİ HİYEROGLİF YAZITLARLA DÖNEMİN BATI ANADOLU COĞRAFYASINA VE HİTİTLERİN BÖLGEDEKİ SEFERLERİNE IŞIK TUTUYOR.
