Esenler'de anma programı:
Esenler Belediyesi Kültür, Sanat ve Sosyal İşler Müdürlüğü tarafından düzenlenen 'Bir Düşünce Adamı Olarak: Halit Refiğ' programı, Refiğ'in sinema anlayışı ve düşünce dünyasını mercek altına aldı. Dr. Kadir Topbaş Kültür Sanat Merkezi'ndeki etkinlikte gazeteci Bünyamin Yılmaz moderatörlüğünde gerçekleştirilen söyleşiye Refiğ'in eşi Gülper Refiğ, gazeteci-yazar Ali Saydam ve sinemacı Emine Uysal Berger katıldı.
Tek Umut Türkiye ve Refiğ'in çizgisi:
Programın odağında, Refiğ'in dünyaya ve toplumsal meselelere bakışını yansıtan Tek Umut Türkiye kitabı vardı. Konuşmacılar, Refiğ'in sinemayı yalnızca estetik bir alan olarak görmediğini, ülkesini, toplumu ve bireyi anlamanın aracı olarak kullandığını vurguladı. Etkinlikte yönetmenin Batı merkezli yaklaşımlara karşı geliştirdiği yerel ve ulusal perspektifin, eserlerine nasıl yön verdiği ele alındı.
Gülper Refiğ, eşinin hayatı boyunca savunduğu fikirleri ve kitabın ortaya çıkış sürecini anlattı. Refiğ'in 'kendi sinemamı yapmak istiyorum' sözünü, ülkesini ve insanını tanıma arzusu olarak yorumlayan Gülper Refiğ, usta yönetmenin onurunu ülkesinin onurunun üstünde gördüğünü belirtti. Filmlerinin engellendiği, eserlerinin yakıldığı ve ağır eleştirilerle karşılaştığı dönemlere rağmen mücadelesinden vazgeçmediğine dikkat çekildi.
Yaşamı, dost çevresi ve duruşu:
Gülper Refiğ, Refiğ'in mütevazı yaşamına dair anekdotlar paylaştı; iki odalı evlerinde sanatçı ve düşünürlerin bir araya geldiğini, Oğuz Atay, Adnan Saygun ve Tomris Uyar gibi isimlerin zaman zaman buluştuklarını söyledi. Evlerindeki kırık dökük masa ve sandalyelere rağmen fikirlerin ve kahkahaların eksik olmadığını, Refiğ'in mutluluğunu sahip olduklarında değil değerlerinden vazgeçmemesinde bulduğunu aktardı. Ayrıca Hollywood'dan gelen bir teklifi reddetmesi, ülkesine ve sanatına olan bağlılığının somut bir örneği olarak sunuldu.
Ali Saydam, Refiğ ile tanışmasının kendi hayatında dönüm noktası olduğunu ifade ederek, Refiğ'in kendisi için adeta bir 'son üniversite' olduğunu söyledi. Saydam, Refiğ'in düşünce hayatındaki ısrarı ve özgün tespitlerinin önemini vurguladı; 'Düşünmek zor iştir, Alicim' sözünü alıntılayarak Refiğ'in eleştirel düşünceye olan inancını hatırlattı.
Saydam, Refiğ'in sinemacı kimliğinin yanı sıra düşünür ve filozof yönlerine de dikkat çekti. Doğu ve Batı medeniyetleri arasındaki farklara ilişkin Refiğ'in tespitlerini anımsatarak, kullandığı 'manevi, gönül, vefa, huzur, insaf ve namus' gibi kavramların başka dillerde tam karşılığını bulmasının zor olduğunu söyledi. Refiğ'in 'Doğu'da aşkı, Batı'da ölümü gördüm' sözü etkinlikte medeniyetlere bakışını özetleyen bir alıntı olarak öne çıktı.
Emine Uysal Berger ise Refiğ'in filmlerini yaşamı okumaya yarayan belgeler olarak tanımladı. Her filminde farklı toplumsal meseleyi derinlemesine ele aldığını belirterek Gurbet Kuşları'nda iç göçü, Haremde Dört Kadın'da dönemin toplumsal yapısını, Köpekler Adası'nda ise insanın doğayla ilişkisi ve yalnızlaşmasını öne çıkardığını anlattı.
Berger, Refiğ'in eserlerinde felsefe, psikoloji, dünya tarihi ve Türk müziğinin önemli bir yer tuttuğunu, oyuncu yetiştirmedeki rolünü örneklerle açıkladı; Cüneyt Arkın, Müjde Ar ve Özgü Namal gibi isimlerin kariyerlerinde Refiğ'in etkisi hatırlatıldı. Genç kuşakların da yönetmenin filmlerine ilgi gösterdiği ve zamanla eserlerinin değerinin daha iyi anlaşıldığı vurgulandı.
Etkinlik, Refiğ'in sanat ve düşünce birliğinin, ülkesine duyduğu sevginin ve hiçbir çıkara dayanmayan duruşunun altının çizildiği değerlendirmelerle sona erdi. Konuşmacılar, Refiğ'in mirasının güncel tartışmalarda ve sinema dili üzerinde iz bırakmaya devam ettiğini ifade etti.
TÜRK SİNEMASINDA ÖZGÜN DÜŞÜNCE VE SANAT ANLAYIŞIYLA İZ BIRAKAN, ULUSAL SİNEMA KAVRAMININ ÖNCÜSÜ YÖNETMEN HALİT REFİĞ, ESENLER’DE ANILDI.
