Guterres'ten iklim çağrısı: fosil yakıtlar dinozorlar gibi tarihe karışmalı
Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, Antalya'da 9-20 Kasım tarihlerinde düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31'inci Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında yapılan Dünya Liderler Zirvesi'nde küresel iklim eylemine yönelik güçlü uyarılar ve somut talepler sundu.
Gerçeği söylemek: mevcut durum ve bilimsel uyarılar:
Guterres konuşmasında öncelikle iklim krizinin gerçeklerini vurguladı ve 'İklim konusundaki ilk görevimiz gerçeği söylemektir' dedi. 2025 yılında emisyonların tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştığını, son dört yılın kayıtların en sıcak yılları olduğunu belirterek sıcaklık rekorlarının kırılmaya devam ettiğine dikkat çekti. Buna karşın fosil yakıt çıkarlarının büyük kazançlar sağladığını söyleyen Guterres, iklim felaketlerinin dünya çapında insanların hayatlarını, geçim kaynaklarını ve ekonomileri ağır biçimde etkilediğini ifade etti.
Paris Anlaşması'nın 1,5 derece hedefine ilişkin bilimsel bulguların bu sınırın aşılacağını gösterdiğini belirten Guterres, buna rağmen bilim insanlarının teslim olunması gerektiğini söylemediğini; aksine, aşımın ne kadar büyük ve kalıcı olacağını belirlemede insanlığın hâlâ söz sahibi olduğunu vurguladı. Bu nedenle liderlik ve güçlü eylem gerektiğini kaydetti.
Enerji dönüşümü: ivme, engeller ve politik çağrılar:
Guterres, yenilenebilir enerji ve temiz teknoloji alanında son on yılda kaydedilen ilerlemeyi takdirle karşıladı. Sunulan verilere göre güneş enerjisi on yıl önce dünya elektriğinin yaklaşık yüzde 1'ini üretirken, geçen yıl küresel elektrik talebindeki artışın yaklaşık dörtte üçünü karşıladı. Elektrikli otomobil satışlarında da artış var; on yıl önce satılan her 100 otomobilden yalnızca birinin elektrikli olduğu; bu yıl ise bu oranın yaklaşık üçte bire çıkmasının beklendiği belirtildi.
Buna rağmen Guterres, temiz enerjinin yaygınlaşmasının önündeki politik, ekonomik ve çıkar odaklı engellere dikkat çekti. 'Fosil yakıtlar da dinozorlar gibi tarihe karışmalı. Ve bu kendiliğinden gerçekleşmeyecek. Dinozorların lobisi yoktu. Fosil yakıtların ise var' sözleriyle fosil yakıt çıkarlarını savunan güçlü çıkar gruplarına işaret etti ve bu grupların stratejisinin bilimi çarpıtmak, politikaları ve eylemleri geciktirmek olduğunu belirtti.
UNEP’in Emisyon Açığı Raporu'na atıfta bulunan Guterres, küresel yenilenebilir enerji kapasitesinin 2035'e kadar 2025 seviyesine kıyasla en az üç katına çıkarılması gerektiğini; karbon yakalama teknolojileri uygulanmayan kömürden elektrik üretiminin 2035'e kadar en az yüzde 75 azaltılması ve 2040'a kadar neredeyse tamamen sona erdirilmesi gerektiğini ifade etti. Aynı dönemde petrol ve doğal gaz kullanımının da yaklaşık üçte bir oranında azaltılması gerektiğini vurguladı.
Enerji politikalarının bu hedeflerle uyumlu hale getirilmesi gerektiğini belirten Guterres, bu geçişin sosyal ve ekonomik açıdan adil planlarla yapılmasının önemini vurguladı ve 'Yeni kömür projelerine hayır' çağrısını yineledi. Metan emisyonlarının keskin biçimde azaltılması, yenilenebilir enerjinin, elektrik şebekelerinin, enerji depolama sistemlerinin ve temiz elektrifikasyonun hızlı biçimde yaygınlaştırılması gerektiğini söyledi.
İklim finansmanı ve adaletin merkeziliği:
Guterres, iklim adaletinin önümüzdeki on yılın belirleyici mücadelesi olduğunu belirterek gelişmekte olan ülkelerin temiz enerji yatırımlarına erişimde yaşadığı bariyerlere dikkat çekti. Çin dışındaki yükselen ve gelişmekte olan ekonomilerin dünya nüfusunun yaklaşık üçte ikisine ev sahipliği yapmasına rağmen küresel temiz enerji yatırımlarının beşte birinden daha azını aldığına işaret etti. Bu ülkelerin borçlanma maliyetlerinin daha yüksek olduğunu ve uygun finansmana erişim sağlanmadan dönüşümün mümkün olmayacağını söyledi.
Finansman konusunda Guterres şu somut talepleri yineledi: 2035'e kadar yılda en az 300 milyar dolar sağlanmasına öncülük edilmesi; iklim uyum finansmanının aynı tarihe kadar en az üç katına çıkarılması için açık kilometre taşları içeren planlar hazırlanması; ve 1,3 trilyon dolarlık hedefin gelişmekte olan ülkelere gerçekten ulaşan nakit finansmana dönüşmesi. Çok taraflı kalkınma bankalarının Bakü taahhütlerinin ötesine geçerek 2030'a kadar yıllık 120 milyar dolar sağlama hedefini artırmaları gerektiğini söyledi.
Guterres ayrıca iklim değişikliğine bağlı kayıp ve zararların karşılanmasında adalet talep etti. Dünyanın en büyük dokuz petrol şirketinin yalnızca son çeyrekte 95 milyar dolar kar elde ettiği; buna karşın Kayıp ve Zarar Fonu'na yaklaşık 600 milyon dolar aktarıldığını belirterek, bu olağanüstü karların vergilendirilmesi ve elde edilen gelirlerin kırılgan ülkelerin toparlanmasına aktarılmasının zamanının geldiğini söyledi: 'Kirletenler bedelini ödemelidir.'
Sonuç ve liderlik çağrısı:
Guterres küresel emisyonların her yıl yaklaşık yüzde 6 oranında azaltılması gerektiğini ifade etti ve mevcut ulusal planların bu yükümlülüğün ancak en iyi ihtimalle üçte birini karşılayabildiğini belirtti. Bu planlar tamamen uygulansa bile yüzyıl sonunda dünya sıcaklığının 2,5 derecenin üzerinde artabileceği uyarısında bulundu ve zamanın daraldığını vurguladı.
Konuşmasını, iklim mücadelesinde alanlardaki sonuçların önemine değinerek sürdüren Guterres, BM bünyesinde elektrik şebekeleri, kritik mineraller, metan azaltımı ve erken uyarı sistemleri üzerine çalışmalar yürütüldüğünü; Climate Promise Forward girişiminin de iş birliğini desteklediğini söyledi. Gelecek yıl BM Genel Sekreterliği görevinden ayrılacağını hatırlatan Guterres, 'Gelecek yıldan itibaren artık Genel Sekreter olmayacağım. Ancak gerçeği söylemekten vazgeçmeyeceğim' diyerek kişisel taahhüdünü ifade etti ve küresel liderlere, finansörlere ve toplumlara birlik olunması çağrısı yaptı.
Guterres'in Antalya'daki sert ve net mesajları, COP31 gündeminin enerji dönüşümü, iklim finansmanı ve adalet ekseninde şekillenmesine önemli bir vurgu getirdi. Zirvede atılacak adımların, söylenenlerin pratiğe dönüştürülmesine ve kırılgan ülkelerin korunmasına hizmet etmesi bekleniyor.
BM Genel Sekreteri Guterres: "Fosil yakıtlar da dinozorlar gibi tarihe karışmalı"
