Guterres'ten COP31'de iklim eylemi çağrısı
Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, Antalya'da düzenlenen COP31 Dünya Liderler Zirvesi'nde yaptığı konuşmada küresel iklim eylemlerinin yavaşlığını eleştirdi ve fosil yakıtların terk edilmesi için acil, adil bir plan talep etti. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ev sahipliğinde gerçekleşen zirvede Guterres, emisyonlar, yenilenebilir enerji ve iklim finansmanı konularına odaklandı.
İklim krizinin güncel tablosu:
Guterres, iklimle ilgili ilk görevlerinin gerçeği söylemek olduğunu belirterek şunları vurguladı: 'İklim krizi bizim önümüze geçiyor.' Konuşmada, 2025'te emisyonların tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştığı, son dört yılın kayıtlara geçen en sıcak dört yıl olduğu ve küresel sıcaklık artışının Paris hedefi olan 1,5 dereceyi aşma riski taşıdığına dikkat çekildi. Buna rağmen bilim insanlarının teslim olmamayı, aksine daha güçlü eylem çağrısında bulunduğunu söyledi.
Fosil yakıtlar, yenilenebilir enerji ve adil geçiş:
Guterres, fosil yakıt sektörünün güçlü çıkar grupları tarafından korunduğunu belirterek 'Fosil yakıtlar da dinozorlar gibi tarihe karışmalı. Ve bu kendiliğinden gerçekleşmeyecek. Dinozorların lobisi yoktu. Fosil yakıtların ise var' ifadelerini kullandı. Yenilenebilir enerji alanındaki gelişmelere de değinerek güneş enerjisinin 10 yıl önce dünya elektriğinin yüzde 1'ini ürettiğini, geçen yıl ise küresel elektrik talebindeki artışın yaklaşık dörtte üçünü karşıladığını aktardı. Elektrikli otomobil satışlarındaki artışa dikkat çekerek 10 yıl önce satılan her 100 otomobilden yalnızca birinin elektrikli olduğunu, bu yıl ise oranın yaklaşık üçte bire ulaşmasının beklendiğini söyledi.
Guterres ayrıca küresel ölçekte İnsanlığın dörtte üçünün fosil yakıt ithal eden ülkelerde yaşadığını belirterek bu durumun fiyat şokları ve yaşam maliyeti krizlerine yol açtığını vurguladı. Buna karşılık hızlı, adil ve düzenli bir fosil yakıtlardan çıkış gerektiğini ifade etti.
Emisyon hedefleri ve yeni yaklaşımlar:
Mevcut ulusal iklim planlarının yeterli olmadığını ifade eden Guterres, küresel emisyonların her yıl yaklaşık yüzde 6 azaltılması gerektiğini, mevcut planların ise şartlı taahhütler dahil olsa bile gerekli azalmanın ancak yaklaşık üçte birini karşılayabildiğini söyledi. Bu tablonun dünya için yüzyıl sonuna doğru 2,5 dereceyi aşan bir ısınma ile sonuçlanabileceğini belirtti ve 'Artık harekete geçme ya da kavrulma zamanı' dedi.
Adil geçiş ve iklim finansmanı:
Guterres, iklim adaletinin önümüzdeki on yılın belirleyici mücadelesi olduğunu belirterek gelişmekte olan ülkelerin temiz enerjiye erişimde yaşadığı zorluklara dikkat çekti. Çin dışındaki yükselen ve gelişmekte olan ekonomilerin dünya nüfusunun yaklaşık iki üçünü barındırdığı halde küresel temiz enerji yatırımlarının beşte birinden daha azını aldığını söyledi. Bu nedenle 1,3 trilyon dolar olarak belirtilen hedefin gerçekten gelişmekte olan ülkelere ulaşan finansmana dönüşmesi gerektiğini vurguladı.
Guterres, gelişmiş ülkelerin 2035'e kadar yılda en az 300 milyar dolar sağlamasına öncülük etmesi, uyum finansmanının aynı tarihe kadar en az üç katına çıkarılması için somut planlar oluşturulması gerektiğini söyledi. Çok taraflı kalkınma bankalarının 2030'a kadar yıllık 120 milyar dolar taahhütlerinin ötesine geçmesi, özel yatırımların harekete geçirilmesi ve yenilikçi finansman araçlarının kullanılması çağrısında bulundu.
Yeni kömür projelerine hayır ve yükümlülük çağrısı:
UNEP'in Emisyon Açığı Raporu'na atıfla Guterres, 2035'e kadar yenilenebilir kapasitenin 2025 seviyesine göre en az üç katına çıkarılması gerektiğini; kömürden elektrik üretiminin 2035'e kadar en az yüzde 75 azaltılması, 2040'a kadar neredeyse tamamen sona erdirilmesi ve petrol ile doğal gaz kullanımının da yaklaşık üçte bir oranında azaltılması gerektiğini söyledi. Buna uygun ulusal yol haritaları hazırlanmasını, çalışanları ve toplumları koruyan planlarla fosil yakıtlardan uzaklaşılmasını talep etti ve 'Yeni kömür projelerine hayır' dedi.
Kirletenler bedelini ödemeli:
Guterres, fosil yakıt şirketlerinin kârları ile iklim kaynakları arasındaki uçuruma dikkat çekti: dünyanın en büyük dokuz petrol şirketinin sadece son çeyrekte 95 milyar dolar kar elde ettiğini, buna karşılık Kayıp ve Zarar Fonu'na yaklaşık 600 milyon dolar aktarıldığını belirtti ve bu miktarın söz konusu şirketlerin yaklaşık 14 saatte elde ettiği kara eşit olduğuna işaret ederek 'Kirletenler bedelini ödemelidir' dedi.
Ayrıca uluslararası iş birliğinin önemine vurgu yaparak ticaret engelleri, teknoloji tekelleri ve jeopolitik rekabetin enerji dönüşümünü pahalılaştırabileceğini, bu yüzden ülkelerin birlikte hareket etmesi gerektiğini söyledi.
Guterres'in veda sözü ve çağrısı:
Konuşmasının sonunda Guterres, gelecek yıl BM Genel Sekreterliği görevinden ayrılacağını hatırlatarak 'Gerçeği söylemekten vazgeçmeyeceğim' dedi ve iklim mücadele edenlere destek sözü verdi. Guterres, liderlerden ve hükümetlerden sorumluluk gereği adımlar atmalarını, gelişmekte olan ülkelere ulaşan finansman sağlanmasını ve adil bir geçiş planı oluşturulmasını talep etti.
Özetle: Guterres COP31'de fosil yakıtların sonlandırılması, acil emisyon azaltımı, yenilenebilir enerji yatırımlarının hızlandırılması ve gelişmekte olan ülkelere gerçek anlamda ulaşan iklim finansmanının sağlanması çağrısını yineledi; aksi durumda bedelin kaos ve kaybedilen geçim kaynakları olacağını uyardı.
BM Genel Sekreteri Guterres: "Ya adil geçişi planlayacağız ya da bunun bedelini kaos ve kaybedilen geçim kaynaklarıyla ödeyeceğiz"
