Guterres’in son Genel Kurul konuşmasının ana mesajı:
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, 81. BM Genel Kurulu açılışında yaptığı son hitabında dünyadaki kırılmaları ve acil küresel sorunları ön plana çıkararak liderleri eyleme çağırdı. Guterres, konuşmasında çok kutuplu bir dünyanın kaçınılmaz olduğunu, bunun nasıl inşa edileceğine dair tercihlerin ise belirleyici olduğunu söyledi.
çok kutuplu dünyanın gerekliliği ve BM’nin rolü:
Guterres, "Dünyamızdaki fay hatları genişliyor. Çatlaklar, kanyonlara dönüştü" ifadeleriyle başlayarak, açıkça çok kutuplu bir dünyaya doğru ilerlediğimizi ve bu hareketin geri döndürülemez olduğunu kaydetti. Ancak yeni çok kutuplu düzenin birbirinden kopuk, hesaplaşmalarla dolu olmaması gerektiğini vurguladı. Buna karşılık, karşılıklı bağımlılık üzerine kurulu, ekonomik, siyasi, sosyal ve teknolojik ağlarla desteklenen bir düzen mümkün; bunun için de merkezinde BM’nin bulunduğu daha dengeli ve temsili bir çok taraflı sistem gerektiğini savundu.
askeri, ekonomik ve teknolojik güç sınırları:
Guterres, son yıllarda süper güçlerin sınırlarının görüldüğünü belirterek, "Askeri güç tek başına barış sağlayamaz. Ekonomik güç tek başına istikrar sağlayamaz. Teknolojik güç tek başına güvenliği garanti edemez" dedi. Bu nedenle ağlara bağlı bir çok kutupluluk ile daha dengeli küresel sorun çözme mekanizmalarının sağlanabileceğini ifade etti.
orta doğu, Gazze ve uluslararası hukuk çağrısı:
Guterres, Orta Doğu’daki çatışmalara odaklanarak sivillerin ağır bedel ödediğini, sözde ateşkeslerin kalıcı çözüm sağlamadığını vurguladı ve salonu gerilimi azaltma, diyalog ve insani yardımlar için seferber olmaya çağırdı. "Artık yeter" ifadeleriyle liderlere doğrudan çağrı yaptı; çatışmaların sona ermesi, insani yardımların serbestçe ulaşması ve seyir haklarının uluslararası hukuka uygun şekilde yeniden tesis edilmesi gerektiğini belirtti.
Gazze özelinde Guterres, "Gazze’de Filistinlilere yönelik saldırılar ile genel sekreter olarak görev yaptığım yıllar boyunca gördüğüm hiçbir şeye benzemeyen ölçekte katliam ve yıkım yaşandı" diye konuştu. Uluslararası Adalet Divanı’nın Gazze davasında verdiği geçici tedbir kararlarına işaret ederek, BM’nin Gazze’de görevlerini yerine getirmesine izin verilmesi ve BM çalışanları ile insani yardım personelinin korunmasının zorunlu olduğunu tekrarladı: "Tüm taraflar, uluslararası hukuka ve UAD’nin kararlarına uymalıdır."
Ayrıca Batı Şeria’da İsrail’in şiddeti, yerinden etmeler ve yerleşim genişletmelerinin barış yolunu tıkadığını, bunun etnik temizlik tehlikesini gündeme getirdiğini belirtti ve iki devletli çözüm umudunun korunması gerektiğine dikkat çekti.
uygulanan güç, diğer çatışmalar ve küresel etkiler:
Guterres, Ukrayna ile Rusya arasındaki savaşta sivillerin hala öldürüldüğünü, enerji, su altyapısı ve ulaşım sistemlerine yönelik saldırıların küresel gıda ve enerji tedarik zincirlerini tehdit ettiğini söyledi. Sudan’daki savaşa ve Myanmar’daki şiddete de işaret ederek, bu çatışmaların güç kontrolden çıktığında hukukun zayıfladığını gösterdiğini vurguladı. Önümüzdeki sınavın "gücün hukuk çerçevesinde mi yoksa hukukun dışında mı kullanılacağı" olduğunu belirterek, "Bu sınavı geçmek zorundayız" dedi.
güvenlik konseyi reformu ve iklim çağrısı:
Guterres, BM Güvenlik Konseyi’nin İkinci Dünya Savaşı sonrası tasarlandığını ve günümüz dünyasını yeterince yansıtmadığını söyleyerek kuruluşun reforme edilmesi gerektiğini savundu. Afrika’nın Konsey’de daimi temsili olmamasını 21. yüzyıl için adaletsiz ve savunulamaz bir örnek olarak gösterdi ve değişim çağrısı yaptı.
İklim değişikliği ve enerji politikaları konusunda ise Guterres, ülkeleri fosil yakıtlardan uzaklaşma planları yapmaya davet etti. Büyük petrol şirketlerini eleştirerek, "Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden bu yana beş büyük Batılı petrol şirketi, yaklaşık yarım trilyon dolar kâr elde etti" ifadesini kullandı ve "Kirletenler ödemeli" çağrısını yineledi. Ayrıca tütün düzenlemelerine benzer kararlılıkla iklim krizine yaklaşılması gerektiğini belirtti.
Yapay zekâyla ilgili olarak ise Guterres, geliştirme hızının sorumlu biçimde yönetilmesi ve ek güvenceler oluşturulması gerektiğini söyledi.
veda, kalan günler ve taahhüt:
Görev süresi 31 Aralık 2026 tarihinde sona erecek olan Guterres, bugünkü Genel Kurul hitabının kendisi için son olduğunu belirtti ve kalan 100 günün kararlılık ve azimle geçirilmesi mesajını verdi. Hitabının ardından 30 saniye boyunca ayakta alkışlandığı kaydedildi. Guterres, ayrıldıktan sonra da barış ve uluslararası hukuk için çalışmaya devam edeceğini vurgulayarak "BM Şartı’nın değerlerini savunmaya devam edeceğim ve asla ama asla vazgeçmeyeceğim" dedi.
Konuşma, küresel krizlerin iç içe geçtiğine, hukukun ve temsilin güçlendirilmesinin gerekliliğine ve BM merkezli reformların aciliyetine dair net bir çağrı niteliğindeydi.
Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, BM Genel Kurulu’na yaptığı son hitabında, "Gazze’de genel sekreter olarak görev yaptığım yıllar boyunca gördüğüm hiçbir şeye benzemeyen ölçekte katliam ve yıkım yaşandı" dedi.
