Güneydoğu ihracatta liderliğini sürdürüyor
Güneydoğu Anadolu bölgesi, Ekim ayında 298,3 milyon dolar değerinde hububat, bakliyat, yağlı tohumlar ve mamulleri ihraç etti. Yılın ilk 10 ayında bölgesel sektör ihracatı, geçen yılın aynı dönemine göre %4,4 artış göstererek 3,1 milyar dolar seviyesine yükseldi ve Türkiye'nin toplam hububat sektörü ihracatındaki %30,7 payıyla lider konumunu korudu.
Miktar bazında da artış kaydedildi: on aylık dönemde sektör ihracatı 3,6 milyon ton olarak gerçekleşti ve miktar bazında %2,3 artış görüldü. Bu dönemde ihracatta öne çıkan kalemler arasında 1 milyon tonun üzeri makarna, 621,7 bin ton buğday unu ve 373,7 bin ton ayçiçek yağı bulunuyor.
Ürün bazlı gelir dağılımı:
Üretim miktarı kadar gelir yapısı da bölgenin performansını şekillendiriyor. En fazla gelir sağlayan ürün olan ayçiçek yağındaki ihracat, yıllık bazda %27 artışla 621,5 milyon dolar seviyesine çıktı. Makarna ihracatı ise %10,5 artışla 552,4 milyon dolar olarak kaydedildi. Bu bulgular, işleme kapasitesi yüksek olan Güneydoğu’nun katma değerli ürünlerde ciddi gelir elde ettiğini gösteriyor.
Pazarlara bakıldığında, sektörün en büyük müşterisi konumundaki Orta Doğu’ya ihracat 1,3 milyar dolar seviyesine yaklaşırken; Afrika ülkelerine yapılan ihracat da yaklaşık 1,1 milyar dolar olarak raporlandı.
Lojistik ve talep dinamikleri:
TİM Yönetim Kurulu Üyesi ve GAİB Hububat Birliği Başkanı Celal Kadooğlu, yılın son çeyreğinde küresel ticarette yüksek faiz ve enflasyonist baskıların tüketimi kısıtladığını, bunun da ithalatçıların yıl sonu mali kapanışları öncesi stoklarını minimal tutma yönünde davranmasına neden olduğunu belirtiyor. Kadooğlu, bu durumu şu sözlerle özetliyor: "Uluslararası gıda ithalatçıları, yıl sonu mali kapanışları öncesinde depolarında yüksek maliyetli stok taşımaktan kaçınıyor ve küresel emtia fiyatlarındaki gevşeme beklentisiyle alımlarını asgari düzeyde tutuyor."
Kadooğlu ayrıca Hürmüz Boğazı ve Körfez geçişlerindeki risklerin azalmasının navlun baskılarını bir miktar hafiflettiğine dikkat çekiyor. Brent petroldeki gevşeme ve bölgedeki askeri gerilimlerin gerilemesiyle sigorta primlerinin düşmesi lojistik maliyetlerini yönetilebilir seviyeye çekmeye başladı; ancak bunun doğrudan talep artışına dönüşmeyebileceğini vurguluyor.
Bu koşullar alıcıları uzun vadeli sözleşmeler yerine spot veya kısa süreli partilerle çalışmaya itiyor. Kadooğlu, bölgenin avantajını ise coğrafi yakınlık ve kara lojistiği altyapısına bağlayarak, "Habur ve çevre gümrük kapılarındaki operasyonel geçiş hızını kesintisiz korumaya, ticari tahsilat kanallarındaki öngörülebilirliği sağlamaya ve rakiplerin fiyat baskısına teslim olmadan pazar payımızı elde tutmaya çalışıyoruz" diye ifade ediyor.
Rekabetçi hammadde erişimi ve riskler:
Küresel tarım piyasalarındaki akışların yön değiştirmesi, Karadeniz'deki kısıtlar nedeniyle alternatif transit rotaların önemini artırdı. Kadooğlu'nun işaret ettiği gibi, "Rusya’nın Karadeniz’deki aksamalar nedeniyle Hazar üzerinden İran’a rekor hacimde tahıl ulaştırması" yakın coğrafyada hammadde dengelerinin hızla değişebileceğine dair somut bir örnek teşkil ediyor.
Buna bağlı olarak sanayicilerin kaliteli hammaddeye erişimi kritik hale geliyor. Türkiye'nin iç piyasadaki yüksek rekoltesi ve Toprak Mahsulleri Ofisi'nin arzı fiyat dengesi için olumlu olsa da, serbest piyasada makarnalık buğdayın ekmeklik buğdaya göre primli fiyatlanması katma değerli üretici maliyetlerini azaltmıyor. Ayrıca Irak ve Suriye'deki un değirmeni yatırımları ile Mısır gibi rakiplerin bölgesel ticaret anlaşmaları, fiyat rekabetini güçlendiriyor.
Kadooğlu, çözümün sanayicinin "kaliteli buğdaya dünya fiyatlarıyla rekabet edebilir şartlarda erişebilmesi" ve artan koruma önlemlerine karşı daha dengeli maliyetlerle hareket edebilmesinde olduğunu vurguluyor. Bu hedefe ulaşmak, bölgenin yüksek işleme kapasitesini ihracatta sürdürülebilir avantaja dönüştürmesi açısından belirleyici olacak.
Sonuç olarak, Güneydoğu Anadolu bölgesi hem miktar hem gelir açısından güçlü bir performans sergilerken; küresel maliyet beklentileri, lojistik koşullar ve bölgesel rekabetin yarattığı baskılar, önümüzdeki dönemde ihracat stratejilerinin ve pazar çeşitlendirmenin önemini artırıyor.
GAİB HUBUBAT BİRLİĞİ BAŞKANI CELAL KADOOĞLU