Anlaşmanın öne çıkan maddeleri:
New York’taki Birleşmiş Milletler 81. Genel Kurulu sırasında imzalanan güvenlik anlaşması, ABD’ye Grönland’daki askeri varlığını genişletme ve adadaki yabancı yatırımları sınırlandırma konusunda geniş yetkiler tanıyor. Anlaşma, Trump’ın daha önceki açıklamalarıyla tırmanan gerilimi yatıştırma potansiyeli taşıyor; Cumhurbaşkanı Trump törende, "Bu Avrupa için, ABD için ve herkes için muazzam bir gelişme. Grönland için de inanılmaz olacak" dedi.
Askeri varlık, üs planları ve denetim:
Danimarka tarafından yayımlanan metne göre anlaşma ABD’ye Pituffik Uzay Üssü’nü genişletme ve modernize etme yetkisi veriyor. Ayrıca güneyde Narsarsuaq ve doğuda Mestersvig bölgelerinde yeni üsler kurma, ileride savunma alanları oluşturma ve askeri tesisleri genişletme imkânı sağlanıyor. Metin, ABD’ye deniz altı erişimi tahsis edildiğini ve anlaşmanın bitiş tarihi bulunmadığını açıkça belirtiyor.
Trump törende, "Amerikan kıtası, Avrupa ve başka bölgeleri savunmak için gerekli olanları yapmak konusunda tam yetkiye sahip olacağız. ABD’nin hiçbir düşmanı, Grönland’da askeri varlık bulunduramayacak ve bizim açık ve yazılı onayımız olmadan kimse hassas yatırımlar yapamayacak. Uygun noktalarda büyük çaplı askeri varlık oluşturma sürecini derhal başlatacağız ve iki büyük çaplı üs inşa edeceğiz" ifadelerini kullandı.
Yatırım ve egemenlik hükümleri:
Anlaşma, NATO üyesi, NATO partneri ya da AB üyesi olmayan ülkelerden gelen yatırımların kritik altyapı, kaynak çıkarımı gibi hassas alanlarda kontrol, nüfuz veya gizli bilgilere erişim kazanmasını engellemeyi amaçlıyor. Tarafların "tehdit bulunmadığı" konusunda uzlaşması halinde istisna tanınabiliyor. Ayrıca Amerikan üslerinin bakımı, kurulumu ya da sökümü ile ilgili sözleşmeler mümkün olan en geniş ölçüde Grönlandlı şirketlere verilecek şekilde düzenleniyor.
Metin, Grönland ileri derecede bağımsızlık elde ettiği takdirde de anlaşmanın yürürlükte kalmasını öngörüyor ve Grönland’ın NATO’yla ilişkisi ile Danimarka’nın anlaşma kapsamındaki hak ve yükümlülüklerini devralması maddelerini içeriyor.
Bölgesel yansımalar ve liderlerin değerlendirmeleri:
Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, anlaşmayı "uzun yıllara dayanan iş birliğimiz açısından bir dönüm noktası" olarak nitelendirdi ve metnin Danimarka egemenliği ile Grönland’ın kendi geleceğini tayin hakkına saygı gösterdiğini vurguladı. Frederiksen, anlaşmanın "ABD, Grönland, Danimarka, NATO ve dolayısıyla Avrupa için iyi bir anlaşma" olduğunu söyledi.
Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen ise anlaşmayı 1951 savunma anlaşmasını 2026’ya taşıyan bir adım olarak tanımladı ve "Bu, herkesin kazandığı bir anlaşma" dedi. Liderlerin beyanları, taraflar arasında varılan uzlaşıyı ve ortak caydırıcılık hedefini ön plana çıkarıyor.
Geçen aylarda Trump’ın Grönland’ın ABD toprağı ilan edilmesine yönelik çağrıları NATO içindeki gerilimlere yol açmış, Danimarka bu tür bir girişimin ittifak ilişkilerini zedeleyebileceği uyarısında bulunmuştu. Bu süreçte Avrupa ülkeleri adadaki güvenlik tatbikatlarını ve finansal desteği artırma adımları attı.
NATO ve bölgesel güvenlik:
Anlaşma, NATO’nun Arktik’teki rolünü güçlendirmeyi, ortak tatbikat ve istihbarat faaliyetlerini artırmayı amaçlıyor. Metin, özellikle ABD’nin "Altın Kubbe" füze savunma sistemine değiniyor ve bölgedeki erken uyarı, füze savunması ile uzay gözetleme kapasitesinin desteklenmesini hedefliyor. ABD’nin Grönland’da 1945’ten beri süren varlığı, bugün Kuzeybatı’da Pituffik’te yaklaşık 200 personele kadar gerilemiş halde olan üslerle sürdürülüyordu; yeni düzenlemeler bu varlığı büyütmeyi planlıyor.
Ne değişecek? Anlaşma ile ABD’nin Grönland içindeki hareket serbestisi artıyor, yeni üs yatırımları ve mevcut üslerin modernizasyonu için yetki veriliyor; aynı zamanda farklı ülkelerden gelen hassas yatırımların denetimi sıkılaştırılıyor. Metnin süresiz olması ve Grönlandlı şirketlere öncelik tanıması, bölgesel ekonomik ve güvenlik dengeleri üzerinde kalıcı etkiler bırakacak gibi görünüyor.
ABD Başkanı Donald Trump, Danimarka ve Grönland liderleri ile birlikte ABD’ye Grönland’daki askeri varlıklar ve yabancı yatırımlar konusunda geniş ve kalıcı yetkiler tahsis eden bir güvenlik anlaşmasına imza attı.
