Gizli varis ciltte görünmeden yaşam kalitesini bozabilir
Toplardamar hastalıkları denince akla genellikle cilt üzerinden görülen mavi-mor varisler gelir. Ancak damarlar cildin altında ve daha derin katmanlarda etkilenince, dışarıdan görünür bir belirti olmayabilir. Daviva Avcılar Hastanesi Girişimsel Radyoloji Bölümü'nden Doç. Dr. Ali Koçyiğit, bu tür "gizli varis"in sık karşılaşılan şikayetlere yol açabileceğini ve erken tanının önem taşıdığını vurguluyor.
Görünmeyen varisin sık karşılaşılan belirtileri:
Doç. Dr. Ali Koçyiğit'e göre gizli varis, tipik olarak aşağıdaki yakınmalarla kendini gösterebilir:
Huzursuz bacak hissi: Hastalar otururken veya yatarken bacaklarını sürekli hareket ettirme, pozisyon değiştirme ihtiyacı hissedebilir.
Açıklanamayan kaşıntı: Ciltte böcek ısırığı veya alerji öyküsü olmaksızın süregelen kaşıntı görülebilir.
Gece krampları: Toplardamar kapak işlev bozukluğuna bağlı kan birikimi dokuların oksijenlenmesini etkileyebilir ve özellikle geceleri kramp ataklarına neden olabilir.
Gün içinde artan şişlik: Sabah rahat olan ayakkabının akşama doğru sıkması, ayak bileği ve ayakta gün içinde belirginleşen ödem bu durumun işareti olabilir.
Tanı için hangi adımlar atılmalı:
Bu yakınmalar dikkate alınmalı ve konunun damar kaynaklı olup olmadığı araştırılmalıdır. Doç. Dr. Koçyiğit, öncelikle kalp ve böbrek fonksiyonlarının değerlendirilmesinin önemli olduğunu; çünkü kalp yetmezliği ve böbrek hastalıkları da bacaklarda ödem yapabilir diye belirtiyor. Lenfödem gibi farklı nedenler dışlandıktan sonra toplardamar sisteminin incelenmesi gerekir.
Doppler ultrasonografi bu noktada anahtar rol oynar. Doppler ile damar kapaklarının çalışma durumu, toplardamar sisteminde kaçak olup olmadığı saptanabilir ve görünmeyen, derin damarlardaki yetmezlik tespit edilebilir. Erken dönemde tanı konduğunda uygun hastalarda tedaviyle başarılı sonuçlar elde edilebilir.
Tedavi seçenekleri ve izlemin önemi:
Tedavi yaklaşımı hastanın şikayetlerinin yaşam kalitesine etkisine göre şekillenir. Şikayetler hafifse medikal tedavi ve kompresyon çorapları ile takip önerilebilir. Şikayetler günlük yaşamı olumsuz etkiliyorsa girişimsel çözümler değerlendirilir.
Günümüzde ameliyatsız yöntemler öne çıkıyor. Radyofrekans ve lazer ablasyon gibi tekniklerle işlevini yitirmiş damar kapatılarak kanın sağlıklı damarlar üzerinden kalbe taşınması sağlanır. Bu sayede ödem, kramp ve kaşıntı gibi semptomlarda azalma görülebilir. Ancak her varis mutlaka girişimsel olarak tedavi edilmez; karar hasta odaklı verilir.
Risk faktörleri ve korunma:
Genetik yatkınlık önemli bir risk faktörüdür ve aile öyküsü olanlar hastalığı daha genç yaşta deneyimleyebilir. Gebelik de varis riskini artıran etkenlerden biridir, bu nedenle kadınlarda daha sık görülmesi kısmen bununla ilişkilendirilir. Uzun süre ayakta kalmak veya hareketsiz yaşam tarzı da riski yükseltir; yürürken baldır kaslarının çalışması toplardamar kanının kalbe taşınmasına yardımcı olur.
Doç. Dr. Koçyiğit, genetiğin değiştirilemeyeceğini ancak yaşam tarzı ile hastalığın ortaya çıkış zamanının öteleneceğini ve şikayetlerin şiddetinin azaltılabileceğini belirtiyor. Uzun süre hareketsiz ayakta durmaktan kaçınmak, dinlenme sırasında bacakları yükseltmek ve düzenli hareket etmek ödemi ve gece kramplarını azaltmaya yardımcı olabilir.
Topuklu ayakkabıların doğrudan varisi tetiklediğine dair kesin bir kanıt yok; buna karşın topuklu kullanımının ortopedik sorunlara yol açabileceği unutulmamalıdır.
İhmal edildiğinde ilerleyebilen bir tablo:
Gizli varis göz ardı edilirse zamanla dışarıdan görülebilen varis haline gelebilir. Hastalık ilerledikçe ciltte renk değişiklikleri, kuruluk, pullanma ve ileri safhalarda venöz yaralar gelişebilir. Yaralar enfekte olup akıntılı hale geldiğinde tedavi daha güçleşir. Bu nedenle Doç. Dr. Ali Koçyiğit, dışarıdan belirgin varis beklemeden; huzursuz bacak hissi, açıklanamayan kaşıntı, gece krampları veya gün içinde artan şişlik hissedildiğinde hekime başvurulmasını öneriyor.
Son olarak, varis tedavilerinin genellikle sonbahar ve kış aylarında daha rahat uygulandığını belirten Koçyiğit, sıcak havalarda ilaç ve kompresyon çoraplarının hastalar için zorlayıcı olabileceğini, aşırı sıcak ortamların (sauna, hamam, sıcak kum gibi) şikayetleri artırabileceğini hatırlatıyor. Bu mevsimlerde kontrol ve gerekirse Doppler ultrasonografi ile erken müdahale hastalığın ilerlemesini önleyebilir.
GİRİŞİMSEL RADYOLOJİ UZMANI DOÇ. DR. ALİ KOÇYİĞİT
