TZOB değerlendirmesi:
Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, temmuz ayına ilişkin üretici ve market fiyatlarındaki değişimleri değerlendirdi. Bayraktar, üretici ile market arasındaki fiyat farklarının bazı ürünlerde dikkat çekici düzeylere ulaştığını ve mevsimsel üretim akışları ile girdi maliyetlerindeki hareketlerin bu farkları etkilediğini belirtti.
market ve üretici fiyatlarında öne çıkanlar:
Bayraktar, temmuz ayında üretici ile market arasındaki en yüksek farkın yüzde 461,2 ile havuçta görüldüğünü; bunu yüzde 444,4 ile elma, yüzde 236,6 ile yeşil mercimek, yüzde 231,6 ile kabak ve yüzde 219,5 ile maydanozun izlediğini aktardı. Fiyat farklarının somut örnekleri şöyle verildi: üreticide 11 lira olan havuç markette 61 lira 73 kuruşa, 18 lira 75 kuruş olan elma 102 lira 7 kuruşa, 24 lira 21 kuruş olan yeşil mercimek 81 lira 50 kuruşa, 17 lira 64 kuruş olan kabak 58 lira 49 kuruşa ve 6 lira 82 kuruş olan maydanoz 21 lira 79 kuruşa satıldı.
Markette temmuzda fiyatı en fazla artan ürün yüzde 86,2 ile sivri biber oldu. Sivri biberi takip eden aylık artışlar arasında yüzde 53,3 ile kuru soğan, yüzde 23,4 ile mısırözü yağı, yüzde 22,8 ile kuru üzüm ve yüzde 15,5 ile patates yer aldı. Öte yandan markette fiyatı en fazla azalan ürün yüzde 49 ile karpuz oldu; karpuzdaki düşüşü yüzde 39,6 ile yeşil fasulye, yüzde 30,2 ile kiraz, yüzde 28,6 ile havuç ve yüzde 23,5 ile tavuk eti izledi.
üretici fiyatlarındaki değişim ve nedenleri:
TZOB verilerine göre üreticide temmuzda 31 üründen 8’inde fiyat artışı, 16’sında fiyat düşüşü görüldü; 7 üründe ise fiyat değişimi olmadı. Üreticide en fazla düşüş yüzde 51,1 ile havuçta görülürken, havuçtaki düşüşü yüzde 49 ile karpuz, yüzde 43,7 ile kabak, yüzde 38,6 ile yeşil mercimek ve yüzde 29,6 ile salatalık takip etti.
Üreticideki en yüksek artış ise yüzde 52,9 ile kuru soğanda gerçekleşti. Kuru soğandaki artışı yüzde 49,2 ile sivri biber, yüzde 31,8 ile çilek, yüzde 13,9 ile domates ve yüzde 13,7 ile patates izledi. Bayraktar, Çukurova Bölgesi’nde yazlık kuru soğan hasadının temmuzda tamamlanmasının ve İç Anadolu’da erkenci çeşitlerin hasadının yeni başlamasının arz daralmasına yol açtığını; bu geçiş döneminin üretici fiyatlarını yükselttiğini açıkladı.
Ayrıca kıyı kesimlerindeki seralarda sivri biber ve domates üretiminin sona ermesiyle arz azaldı ve üretici fiyatları yükseldi. Çilekte sezon sonuna yaklaşılması nedeniyle arz daralması yaşandı; kabak, salatalık ve patlıcanda ise yayla üretiminin devreye girmesi arzı artırdı, ancak talebin bu artışı karşılayacak düzeyde olmaması üretici fiyatlarının gerilemesine neden oldu. Yazlık patateste ilkbahardaki uzun süreli yağışların yol açtığı bozulmalar arzı azalttı ve patates üretici fiyatlarını yükseltti. Karpuzun hasat sonrası uzun süre depolanamaması ve beklentilerin altında kalan talep de üretici fiyatlarının gerilemesinde etkili oldu.
girdi ve enerji fiyatlarındaki seyir:
Bayraktar, TZOB’un girdi piyasası verilerine göre temmuzda gübre ve yem fiyatlarındaki değişimleri de paylaştı. Aylık bazda 20.20.0 kompoze gübresi yüzde 0,1, amonyum nitrat gübresi yüzde 0,2 artış gösterdi; buna karşın ÜRE gübresi yüzde 10,9, amonyum sülfat yüzde 8,6 ve DAP yüzde 1,2 oranında düştü. Yıllık bazda ise amonyum nitrat yüzde 71, amonyum sülfat yüzde 59,4, 20.20.0 kompoze yüzde 35,4, DAP yüzde 25 ve ÜRE yüzde 1,5 oranında arttı.
Besi yemi temmuzda aylık yüzde 0,1, süt yemi yüzde 0,4 azalış gösterdi; son bir yılda ise besi yemi yüzde 29,6, süt yemi yüzde 27,8 arttı. Elektrik fiyatları yıllık olarak yüzde 25,1, tarım ilacı fiyatları ise yüzde 27,8 oranında yükseldi.
Bayraktar, yakıt fiyatlarına da dikkat çekti: temmuz ayında mazot fiyatı aylık yüzde 19,4, yıllık yüzde 43,6 oranında arttı. Bu tür girdi maliyeti değişimlerinin üretici fiyatları üzerinde doğrudan etkisi olduğuna vurgu yapıldı.
Bayraktar’ın değerlendirmesi, temmuz ayındaki fiyat hareketlerinin hem mevsimsel arz-talep dengesinden hem de girdi maliyetlerindeki artış ve bölgesel hasat takvimlerinden kaynaklandığını ortaya koyuyor. TZOB verileri, tüketici fiyatları ile üretici fiyatları arasındaki farkın bazı kalemlerde ciddi boyutlara ulaştığını ve bu farkın izlenmesinin önemini vurguluyor.
ŞEMSİ BAYRAKTAR
