RTÜK'ün araştırmasından öne çıkan veriler
Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) tarafından yürütülen "Gençlerin Medya Kullanımı ve Dijital Okuryazarlık Araştırması-2025" çalışması, 15-21 yaş grubundaki gençlerin medya davranışları ve dijital yeterliklerine ilişkin kapsamlı veriler sundu. Araştırma, TÜİK güncel nüfus verileri temelinde belirlenen yaş ve cinsiyet kotalarına göre, İBBS-2 düzeyindeki 26 ilde yaşayan 7.511 gençle bilgisayar destekli telefon anketi (CATI) yöntemiyle gerçekleştirildi.
dijital okuryazarlık ve temel dijital beceriler:
Çalışmanın merkezinde yer alan dijital okuryazarlık ölçütlerinde gençlerin %57,2'sinin "yüksek", %28,9%13,9%35,6'dan %13,9'a gerilerken, yüksek düzeydekilerin oranı %29,4'ten %57,2'ye yükseldiği kaydedildi. Yaş gruplarına göre dağılımda 19-21 yaş grubunda yüksek okuryazarlık oranı %62,4, 15-18 yaş grubunda ise %53,4 olarak ölçüldü.
Bununla birlikte temel ofis programları kullanımında gençlerin yetkinliğine ilişkin önemli bir boşluk göze çarpıyor: yalnızca %42'si Word, Excel ve PowerPoint gibi uygulamaları etkin biçimde kullanabildiğini bildirdi. Araştırma, yapay zekâ araçlarının yaygınlaşmasının bazı ileri dijital kullanım alışkanlıklarını desteklerken, klasik ofis becerileri üzerinde beklenen düzeyde iyileşme sağlamadığını düşündürüyor.
Dijital ayak izi farkındalığında ise gençlerin yaklaşık yarısı daha bilinçli; %55,3'ü dijital ayak izi farkındalığını "yüksek", %44,7'si ise "düşük" olarak tanımladı. Bu sonuçlar, çevrim içi davranışların ve paylaşımların sonuçları konusunda hedeflenmiş eğitim ihtiyacına işaret ediyor.
medya kullanımındaki dönüşüm:
Medya tüketiminde dijitalleşmenin izleri belirgin. Televizyon izleme sürelerinde düşüş dikkat çekici: 2022'de günlük ortalama 1 saat 40 dakika olan televizyon izleme süresi, 2025'te günlük ortalama 40 dakika seviyesine geriledi. Katılımcıların %77,4'ü son bir ay içinde televizyon yayını izlediğini belirtirken, günlük izleme oranı yalnızca %10,1 olarak raporlandı. Cinsiyete göre son bir ay izleme oranı kadınlarda %80,4, erkeklerde %74,5 olarak saptandı.
İsteğe bağlı yayın (vod) platformlarına yönelim belirgin şekilde arttı: gençlerin %65'i son bir ayda bu tür platformları kullandığını, günlük kullanım oranı ise %9,7 olduğunu söyledi. 2022'de yaklaşık %40 civarında olan aylık erişimle kıyaslandığında hızlı bir yükseliş gözleniyor. Günlük ortalama izleme süreleri kadınlarda yaklaşık 1 saat, 19-21 yaş grubunda 59 dakika olarak bildirildi.
Radyo dinleme alışkanlığı genel düşüş gösterse de radyo gençlerin çoklu medya ortamında kendine yer bulmaya devam ediyor: %28,8 son bir ayda radyo dinlediğini, günlük radyo dinleme oranı ise %4,6 olduğunu ifade etti. 2022'de bu oranın %33,8 olduğu dikkate alındığında bir azalma var. Günlük ortalama radyo dinleme süreleri kadınlarda 33 dakika, erkeklerde 44 dakika olarak raporlandı.
İnternet erişimi neredeyse evrensel düzeye ulaşmış durumda: gençlerin %94,4'ü son bir ayda internet kullandığını, günlük kullanım oranı ise %78,1 olarak beyan etti. Günlük ortalama internet kullanımı kadınlarda 4 saat 37 dakika, erkeklerde 4 saat 50 dakika, 19-21 yaş grubunda ise 5 saat 10 dakika olarak ölçüldü.
Yapay zekâ uygulamalarının benimsenmesi yüksek: gençlerin %74,9'u son bir ay içerisinde yapay zekâ destekli uygulamalar kullandığını bildirdi. Sosyal medya kullanımında ise neredeyse her 10 gençten 9'u platformlara erişiyor; son bir ayda kullananların oranı %89,2, günlük kullanıcı oranı %70,8. Günlük ortalama sosyal medya kullanımı 3 saat 24 dakika düzeyinde iken, kadınlarda 3 saat 34 dakika, erkeklerde 3 saat 15 dakika olarak saptandı.
Sosyal medya kullanım amaçlarında ön planda gündemi takip etme yer alıyor; gençlerin %86,6'sı gündemi takip etmek için sosyal medyayı kullandığını, %52,1'i markaları takip ettiğini, %46,7'si ise çevrim içi alışveriş için platformları tercih ettiğini belirtti. Sosyal medya kullanım yaşına ilişkin görüşlerde ise gençlerin %88,1'i platformlarda yaş sınırı olması gerektiğini ve bu sınırın en az 16 olması gerektiğini savundu.
Haber takibinde sosyal medya öne çıkıyor: gençlerin haber alma tercihlerinde %82,4 ile sosyal medya ilk sırada, bunu %75,6 ile internet haber siteleri ve %53,7 ile televizyon izliyor. Buna karşın sosyal medya fenomenlerinin doğru haber ve bilgiye ulaşmada etkili olduğunu düşünenlerin oranı %47 düzeyinde.
RTÜK'ün değerlendirmesinde, gençlerin medya kullanım alışkanlıklarının dijitalleşme doğrultusunda dönüşüm geçirdiği, özellikle isteğe bağlı yayın platformları ve yapay zekâ uygulamalarının yaygınlaşmasının dikkat çektiği vurgulandı. Bulgular, dijital okuryazarlığın genel olarak yükseldiğini, ancak ofis yazılımları gibi temel beceriler ile dijital ayak izi farkındalığı gibi alanlarda hedeflenmiş eğitim ihtiyaçlarının devam ettiğini işaret ediyor.
RTÜK ‘GENÇLERİN MEDYA KULLANIMI VE DİJİTAL OKURYAZARLIK ARAŞTIRMASI’ SONUÇLARINI AÇIKLADI
