Yasa tasarısı parlamentodan geçti
Fransa’da kabul edilen yasa tasarısıyla 15 yaş altındaki çocukların sosyal medya kullanımı yasaklanıyor. Tasarı Senato’da 2’ye karşı 243 oyla, Ulusal Meclis’te ise 81’e karşı 279 oyla kabul edildi. Yasanın kesinleşmesi için Anayasa Konseyi sürecinin tamamlanması bekleniyor.
Yürürlük takvimi ve geçiş süreci
Hükümet, yeni hesaplar için yasağın 1 Eylül 2026 tarihinden itibaren uygulanmasını hedefliyor. Halihazırda 15 yaş altı kullanıcıların sahip olduğu hesaplar için dört aylık bir geçiş süresi tanınacak; bu sürenin sonunda, 1 Ocak 2027 itibarıyla mevcut hesaplar da yaş doğrulama sürecinden geçirilecek.
Kapsam: hangi hizmetler düzenleme içinde?
Yasa, Instagram, TikTok, Facebook ve Snapchat gibi kullanıcılar arası paylaşım, yorum, takip ve etkileşim imkanı sunan sosyal ağ işlevlerini hedefliyor. YouTube ve WhatsApp gibi hizmetlerde ise işlev bazlı ayrım yapılacak; video izleme veya mesajlaşma tek başına hedef değil, yorum yapma, paylaşım ve topluluk etkileşimi oluşturan özellikler düzenleme kapsamında değerlendirilecek.
İstisnalar
Çevrimiçi ansiklopediler, eğitim içerikleri ve açık kaynaklı eğitim ya da yazılım paylaşım platformları yasa kapsamı dışında bırakıldı. Hangi hizmetlerin sosyal ağ işlevi nedeniyle uygulamaya dahil edileceği, yaş doğrulama sistemleri devreye girdikçe daha netleşecek.
Yaş doğrulama yükümlülüğü ve veri koruma
Hükümet, yaş doğrulama sorumluluğunu platformlara yükledi. Dijital İşlerden Sorumlu Bakan Anne Le Henanff, "Sorumluluğu sosyal ağlara yüklüyoruz. Yaşı doğrulayacak teknik çözümü onlar bulmak zorunda kalacak" dedi. Le Henanff, France Identite ve La Poste iştiraki Docaposte gibi mevcut teknik çözümlerin kullanılabileceğini belirtti.
Le Henanff ayrıca kişisel verilerle ilgili olarak, yaş doğrulayan sistemin ne için talep edildiğini ve hangi platform için kullanıldığını bilmeyeceğini, üçüncü bir güvenilir aracının sadece kullanıcının 15 yaşından küçük olup olmadığına dair "ikili" yanıt göndereceğini ifade etti: "Evet ya da hayır diyecek." Bakan, platformlara tek bir yaş doğrulama yöntemi dayatılmasına karşı olduklarını ve en az iki seçeneğin sağlanmasını istediklerini vurguladı.
Eğitim alanında ek düzenleme
Yasa ayrıca liselerde cep telefonu kullanımını yasaklayan düzenlemeyi de içeriyor. İlkokul ve ortaokullarda zaten uygulanan telefon yasağı, 2026-2027 eğitim-öğretim yılından itibaren liseleri de kapsayacak. Okul içi yönetmeliklerle sınırlı istisnalar getirilebilecek.
Siyasi destek ve eleştiriler
Yasa tasarısını hazırlayan milletvekili Laure Miller, düzenlemenin çocukları koruma amacı taşıdığını belirterek, "Bu metin, çocuklarımıza ellerinden alınan çocukluklarını geri verecek" dedi. Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ise düzenlemenin amacını özetleyerek "15 yaşından önce artık sosyal medya yok" ifadelerini kullandı.
Eleştiriler de yoğun. Komünist milletvekili Soumya Bourouaha hükümet girişimlerinin uluslararası deneyimlerin ışığında ihtiyat gerektirdiğini söylerken; sosyalist milletvekili Arthur Delaporte yaş kontrolünün yöntemlerinin belirsizliğine dikkat çekti. Boyun Eğmeyen Fransa Partisi milletvekili Louis Boyard ise düzenlemeyi "ikiyüzlü ve tehlikeli" olarak nitelendirdi ve uygulamanın kolayca aşılabileceğini öne sürdü.
Uygulanabilirlik ve tartışmalar
Uygulamanın nasıl işleyeceği konusunda tartışmalar sürüyor. Kritik konular arasında yaş doğrulama araçlarının güvenilirliği, VPN veya başkasının hesabı üzerinden yasağın aşılma ihtimali ve tüm kullanıcıların yaşını kanıtlama zorunluluğunun özel hayat üzerindeki etkileri yer alıyor.
Arka plan: sağlık ve kullanım verileri
Yasanın dayanağında, çocukların ekran ve sosyal medya kullanımına ilişkin artan endişeler bulunuyor. Anses’in değerlendirmelerine göre ülkede çocukların önemli bir kısmı günde 2–5 saat arasında akıllı telefon kullanıyor; 2025 Dijital Barometresi’ne göre 12–17 yaş grubunun yüzde 58’i sosyal medyayı her gün kullandığını belirtiyor. Anses, sosyal medya kullanımının uyku bozuklukları, özsaygı sorunları, riskli davranışlar ve siber zorbalıkla ilişkili olabileceğine dikkat çekti.
Avrupa için test niteliği
Fransa’nın düzenlemesi, Avrupa genelinde çocukların çevrimiçi erişimi konusunda daha geniş bir tartışmanın parçası. Avrupa Komisyonu, üye ülkelerin kendi yaş sınırlarını belirleyebileceğini ancak platformlara getirilecek yükümlülüklerin AB hukuku ile uyumlu olması gerektiğini belirtiyor. Bu nedenle Fransa uygulaması hem teknik yaş doğrulama sistemleri hem de AB hukuku açısından bir test niteliği taşıyacak.
Not: Yasa metninin yürürlüğe girmesi Anayasa Konseyi kararına bağlıdır ve uygulama ayrıntıları yaş doğrulama çözümlerinin devreye girmesiyle netleşecektir.
Fransa'da Ulusal Meclis'te kabul edilen yasa tasarısı ile Fransa, 15 yaş altındaki çocuklara sosyal medya kullanımını yasaklayan ilk Avrupa Birliği (AB) ülkesi oldu.
