Guterres'ten COP31'de net mesaj: fosil bağımlılığı sona ermeli
Antalya'da gerçekleştirilen COP31 Dünya Liderler Zirvesi'nde konuşan Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, küresel iklim eyleminde gecikmelerin telafi edilmesi gerektiğini vurguladı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ev sahipliğinde düzenlenen zirvede Guterres, iklim kriziyle mücadelede eldeki bilimsel verileri ve politik gereklilikleri bir kez daha gündeme taşıdı.
Gerçeği söylemek ve liderlik çağrısı:
Guterres, iklim mücadelesinin ilk görevinin gerçeği açıkça ifade etmek olduğunu belirterek, son yılların kayıtlara geçen en sıcak yıllar olduğunu hatırlattı. 2025'te emisyonların tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaşmış olması ve son dört yılın en sıcak dört yıl olarak kayda geçmesi, konuşmanın temel dayanaklarını oluşturdu. Guterres, Paris Anlaşması'nda hedeflenen 1,5 derece sınırının bilimsel veriler ışığında aşılma riski taşıdığını söyleyerek bunun kader olmadığını, liderlik gerektiğini ifade etti.
Konuşmasında iklim eylemini yalnızca sıcaklık rakamlarıyla sınırlandırmanın eksik olduğu vurgulandı: hayatlar, geçim kaynakları ve ekonomilerin koruması gerektiği ve bunun bir adalet mücadelesi olduğu tekrarlandı.
Enerji dönüşümü, yenilenebilirlerin yükselişi ve fosil lobisi:
Guterres son 10 yılda yenilenebilir enerji ve elektrifikasyondaki ilerlemelere dikkat çekti. Güneş enerjisinin on yıl önce dünya elektriğinin yüzde 1'ini üretirken, geçen yıl küresel elektrik talebindeki artışın yaklaşık dörtte üçünü karşıladığı, elektrikli otomobil payının da on yıl öncesine göre belirgin biçimde yükseldiği ifade edildi. Bu gelişmelerin ışığında Guterres, temiz enerjinin birçok yerde yeni üretim için en ucuz kaynak hâline geldiğini belirtti.
Ancak bu olumlu trendlere rağmen fosil yakıt sektörünün etki alanına dikkat çekildi. Guterres'in sözleriyle: Fosil yakıtlar da dinozorlar gibi tarihe karışmalı. Guterres, bu dönüşümün kendiliğinden olmayacağını, çünkü fosil yakıtların güçlü çıkar grupları ve lobilerinin bulunduğunu vurguladı ve bu lobilerin bilimi çarpıtma, politikaları geciktirme ve hesap verebilirliği erteleme stratejilerine işaret etti.
Emisyon hedefleri, kömür ve somut adımlar:
Guterres, küresel emisyonların her yıl yaklaşık %6 oranında azaltılması gerektiğini söyledi ve mevcut ulusal iklim planlarının bu hedefin gerisinde kaldığını belirtti. Şartlı taahhütler dahil olduğunda bile planların gereken azaltımın en iyi ihtimalle üçte birini karşılayabileceği uyarısında bulundu.
Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın Emisyon Açığı Raporu'na atıfla Guterres, 2035'e kadar yenilenebilir enerji kapasitesinin 2025 seviyesinin en az üç katına çıkarılması gerektiğini; 2035'e kadar kömürden elektrik üretiminin en az yüzde 75 azaltılması, 2040'a kadar kömürden elektriğin neredeyse sona erdirilmesi ve petrol ile doğal gaz kullanımının yaklaşık üçte bir oranında azaltılması hedeflerini yineledi. Hükümetlere yeni kömür projelerine hayır ve 1,5 derece hedefine zarar verecek yeni petrol ve gaz altyapılarına izin vermeme çağrısı yaptı.
Finansman, adalet ve sorumluluk:
Guterres, iklim adaletinin gelecek on yılın belirleyici mücadelesi olduğunu söyleyerek gelişmekte olan ülkelerin temiz enerjiye erişimde yaşadığı sıkıntıları öne çıkardı. Çin dışındaki yükselen ve gelişmekte olan ekonomilerin dünya nüfusunun yaklaşık üçte ikisini barındırdığı ancak küresel temiz enerji yatırımlarının beşte birinden azını aldığına dikkat çekti. Bu ülkelerin borçlanma maliyetlerinin iki ila üç kat daha yüksek olduğunu vurguladı.
Guterres, 1,3 trilyon dolarlık hedefin gerçekten gelişmekte olan ülkelere ulaşması gerektiğini söyledi ve gelişmiş ülkelerden 2035'e kadar yılda en az 300 milyar dolar sağlanmasına öncülük etmelerini talep etti. Çok taraflı kalkınma bankalarının Bakü taahhütlerinin ötesine geçmesi ve yeni finansman araçları ile özel yatırımların harekete geçirilmesi gerektiğini belirtti. Ayrıca Yeşil İklim Fonu ve Kayıp ve Zararların Karşılanması Fonu'na yeni kaynak aktarılmasının önemine vurgu yaptı.
Kirletenler bedelini ödemeli:
Guterres, fosil yakıt şirketlerinin kazançları ile iklim kaynakları arasındaki uçuruma dikkat çekti: dünyanın en büyük dokuz petrol şirketinin son çeyrekte 95 milyar dolar kar elde etmesine karşın Kayıp ve Zarar Fonu'na yaklaşık 600 milyon dolar aktarılmasının yetersiz olduğunu ifade etti ve bu karların vergilendirilerek kırılgan ülkelerin toparlanmasına ayrılması gerektiğini söyledi. Kirletenler bedelini ödemelidir çağrısı, finansal adalet vurgusunun merkezindeydi.
Konuşmasında ayrıca enerji dönüşümünde iş birliğinin önemine değindi; ticaret engelleri, teknoloji tekelleri ve jeopolitik rekabetin dönüşümü maliyetli hale getirebileceğini belirtti. İklim müzakerelerinin başarısının alınan kararlardan çok sahadaki sonuçlarla ölçülmesi gerektiğini vurguladı ve BM bünyesindeki çalışmalar ile Climate Promise Forward girişiminin bu çabalara destek verdiğini hatırlattı.
Konuşmasını, kendisinin gelecek yıldan itibaren BM Genel Sekreterliği görevinden ayrılacağını anımsatarak sürdürülebilir bir gelecek için gerçeği söylemeye ve eylem talep etmeye devam edeceğini söyleyerek bitirdi. Guterres, iklim mücadelesinin vicdanı olanlara omuz omuza durma sözü verdi ve adil bir geçiş planlamanın zorunlu olduğunu yineledi.
ANTALYA'DA DÜZENLENEN COP31 DÜNYA LİDERLER ZİRVESİ'NDE KONUŞAN BİRLEŞMİŞ MİLLETLER (BM) GENEL SEKRETERİ ANTONİO GUTERRES, İKLİM KRİZİYLE MÜCADELEDE DÜNYANIN ÇOK YAVAŞ İLERLEDİĞİNİ BELİRTEREK, "FOSİL YAKITLAR DA DİNOZORLAR GİBİ TARİHE KARIŞMALI. VE BU KENDİLİĞİNDEN GERÇEKLEŞMEYECEK" DEDİ
