G20 sonrası değerlendirme:
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, ABD'de düzenlenen G20 Dışişleri Bakanları Toplantısı'nın ardından basın mensuplarına toplantının içeriği ve uluslararası gündeme ilişkin kapsamlı açıklamalarda bulundu. Fidan, toplantının bu yılki oturumlarını "çok zamanlı ve yerinde" bulduğunu belirterek, aralık ayında Miami'de düzenlenecek Liderler Zirvesi öncesi bakanlar düzeyinde üç oturumun yapıldığını, bunun bir nevi son rötuş niteliğinde olduğunu söyledi.
Toplantılarda ele alınan başlıkların başında küresel krizler, enerji krizi ve tedarik zincirlerindeki sıkışmanın geldiğini aktaran Fidan, bu konuların Karadeniz ve Kızıldeniz'deki tıkanmalarla doğrudan ilgili olduğunu vurguladı. Dünya tedarik zincirlerinin ciddi şekilde bozulduğunu, uluslararası toplumun bu durumu nasıl izale edeceğine dair tartışmaların gerçekleştiğini kaydetti.
Görüşmeler ve Türkiye'nin rolü:
Fidan, toplantı marjında birçok ülkeyle ikili görüşmeler gerçekleştirdiğini, ev sahibi Amerikalılarla, Marco Rubio ile ve Rusya, İngiltere, Fransa, Meksika, Almanya, Avrupa Birliği ve Suudi Arabistan yetkilileriyle bir araya geldiğini aktardı. Türkiye'nin uluslararası platformlarda sözünün önemsendiğini belirten Fidan, Cumhurbaşkanı'nın dış politikadaki performansının bu platformlardaki etkisini hissettirdiklerini ifade etti.
Türkiye'nin hem ara bulucu rolünü hem de "daha farklı, yapıcı ama problem çözücü" bir pozisyon alma iradesini öne çıkardığını söyleyen Fidan, görüşmelerde hem pratik çözüm önerileri hem de sistemik önlemler konusunda Türkiye'nin ciddi teklifler sunduğunu belirtti.
savaşın ekonomik ve jeostratejik bedeli:
Fidan, Ukrayna ile Rusya arasındaki çatışmanın neredeyse beş yıldır sürdüğünü, bunun hem insanî hem de ekonomik açıdan ciddi yaralar açtığını vurguladı. Savaşın Avrupa ekonomisine maliyetini gizlemenin artık mümkün olmadığını, Hürmüz Boğazı gibi kritik hatlarda yaşanabilecek tıkanmaların çarpan etkisiyle sorunları daha da büyüttüğünü söyledi.
Almanya Şansölyesi Merz'in, enerji fiyatlarındaki artışın Avrupa'daki şirket ve tüketicilere son sekiz ayda 100 milyar eurodan fazla ek maliyet getirdiğine dair tespitine işaret eden Fidan, bu maliyetlerin durdurulmasının gerekliliğini vurguladı. Fidan, "Artık bu savaşlar taşınamaz. Dolayısıyla Rusya ve Ukrayna bir anlaşmaya varmak zorunda" ifadelerini kullandı ve ekledi: 'Onun da ötesinde, barıştan sonra Avrupa ile Rusya arasında yapıcı ilişkinin yeniden tanımlanması gerekiyor.'
Enerji, ticaret yolları ve gıda güvenliği:
Bakan, Karadeniz'de ticaretin sağlanamaması nedeniyle Rus tahılı, Rus enerjisi, Ukrayna tahılı ve Ukrayna enerjisinin dünya piyasalarına ulaşamadığını; bunun özellikle gıda güvenliği açısından ciddi bir problem oluşturduğunu belirtti. Ayrıca Hürmüz Boğazı'nın kapanmasına yol açabilecek ABD–İran ihtilafının çözüme kavuşmasının kritik ticaret yollarının açılması için elzem olduğunu söyledi.
Türkiye'nin Karadeniz'den tahılın çıkarılabilmesi için yoğun bir diplomasi yürüttüğünü kaydeden Fidan, bu çalışmaların savaş durana kadar devam edeceğini ve Türkiye'nin sürece aktif katkı sağlamayı sürdüreceğini aktardı.
diplomasi, yayılma kaygısı ve uluslararası uyarılar:
Fidan, savaşın sadece iki ülkeyi etkilemediğini, bunun Avrupa ile Rusya arasındaki ilişkileri de kapsayacak daha geniş bir barış ve yeniden kurgu sürecini gerektirdiğini vurguladı. Ayrıca savaşın yayılma riskine ilişkin kaygılarını dile getirerek, uluslararası ve bölgesel aktörlere bu konuda uyarılarda bulunduklarını söyledi. "Korkum bu aşamadan sonra nereye yayılabileceğine dair tahminimiz var. Eğer durdurmazsak daha da yayılabilir" dedi.
BM adaylığı ve çok taraflı yaklaşım:
Gazetecilerin, 31 Aralık'ta görev süresi dolacak BM Genel Sekreteri Antonio Guterres'in yerine Türkiye'nin adayı olup olmadığına ilişkin sorusuna Fidan, Türkiye'nin çok taraflılığa verdiği önemi vurgulayarak yanıt verdi. Fidan, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) Genel Sekreterliği görevini yürüten Türk diplomat Feridun Sinirlioğlu'nun Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği için Türkiye'nin resmi adayı olduğunu açıkladı.
Fidan, süreçle ilgili şu çerçeveyi paylaştı: geleneksel olarak Genel Sekreterlik seçiminde coğrafi sıra ve teamüller bulunduğunu; bu dönem coğrafya olarak Latin Amerika'nın sırası olmasına rağmen bir tıkanma yaşandığını, bunun üzerine Türkiye'nin önceden ihtimal planı olarak hazırlık yaptığını ve Cumhurbaşkanı tarafından imzalanan mektupla Sinirlioğlu'nun resmi adaylık başvurusunun yapıldığını ifade etti.
Bakan, "Feridun Bey şu anda Türkiye Cumhuriyeti devletinin Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği için resmi adayıdır" diye konuştu ve sürecin oylamalarla devam edeceğini, Türkiye'nin amacının tıkanmayı aşmaya yönelik diplomatik katkı sağlamak olduğunu ekledi.
Fidan'ın açıklamaları, G20 toplantılarının çok taraflı diplomasi zemininde hem bölgesel hem de küresel krizlerin çözümünde Türkiye'nin aktif rolünü ve arabuluculuk kapasitesini öne çıkardığını gösterdi. Toplantılarda zaman zaman sert tartışmalar yaşansa da, Fidan toplantıların nitelikli tartışmalara sahne olduğunu, Türkiye'nin bu çabalarını sürdüreceğini belirtti.
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, "Rusya ve Ukrayna bir anlaşmaya varmak zorunda. Onun da ötesinde, barıştan sonra Avrupa ile Rusya arasında yapıcı ilişkinin yeniden tanımlanması gerekiyor" dedi.
