Erzurum yaylalarında kuzu kırkımı başladı
Erzurum’un Aziziye ilçesine bağlı kırsal Söğütlü Mahallesi yaylalarında yaz mevsimiyle birlikte kuzuların ilk kırkımı başladı. Hayvancılıkta "kuzu" veya "toklu" kırkımı olarak bilinen uygulamada elde edilen, bir zamanlar yastık ve yorgan yapımında tercih edilen ince kuzu yünü günümüzde eski değerini yitirdi.
Kırkımın amacı ve uygulaması
Kuzuların 3 ila 6 aylık yaşa ulaşmasının ardından yapılan ilk kırkım, hayvanların sıcak havalardan korunması ve dış parazitlere karşı daha sağlıklı olmaları amacıyla gerçekleştiriliyor. Kırkım için yağmursuz ve sıcak günler tercih ediliyor; kuzuların o gün aç bırakılması nefes darlığı yaşamamaları için uygulanıyor. İlk kez elde edilen kuzu yünü, ergin koyun yününe göre çok daha ince, yumuşak, esnek ve temiz olması nedeniyle geçmişte tekstil sektörü ve ev eşyası üretiminde önemli bir yere sahipti.
Yöntemler ve hayvan refahı
Yaylalarda asırlık gelenek olan "kırklık" adı verilen el makasları ile modern elektrikli kırkım makineleri birlikte kullanılıyor. Kuzuların derisi oldukça ince ve hassas olduğundan yetiştiriciler hayvanların zarar görmemesi için büyük bir dikkatle çalışıyor. İlk kez kırkılan kuzular yakalanırken, yatırılırken ve makine sesinden dolayı zaman zaman korku ve heyecan yaşıyor.
Erzurum Şehir Hastanesinde laborant olarak görev yapan ve aynı zamanda hayvancılıkla uğraşan Muhammet Lâçin, süreci şöyle anlattı: "Bu tarihlerde kuzularımız artık büyüdü. 5-6 aylık oldular ve kırkım vakitleri geldi. Sıcaklardan korunmaları ve dış parazitlere karşı hayvanlarımızı bu dönemlerde kırpıyoruz. Kimimiz geleneksel kırklık dediğimiz eski tip makaslarla, kimimiz de daha modern elektronik cihazlarla bu işlemi yapıyoruz. Kuzularımız biraz heyecanlı oluyor. Hayvanları yakalayıp yatırırken ve cihazların sesinden dolayı korkuyorlar. Biraz da bizim onları ürkütmemizden kaynaklı stres yaşıyorlar. Biz de heyecanlıyız. Birkaç gün boyunca burada kırkım yapıyoruz. Bir kuzunun kırkımı, hayvanın durumuna göre ortalama 10-15 dakika sürüyor. Tüm hayvanlarımızın kırkımını bitirene kadar buradayız."
Yünün değerlendirilmesi
Geçmişte yumuşaklığı nedeniyle yastık, yorgan gibi ürünlerde tercih edilen kuzu yününe olan talep, sentetik dolgu malzemelerinin yaygınlaşmasıyla azaldı. Yün artık eskisi kadar değerlendirilmiyor; elyaf ve diğer modern malzemeler daha yaygın kullanılıyor. Muhammet Lâçin bu durumu özetleyerek şunları söyledi: "Eskiden koyun ve kuzu yünü birçok alanda kullanılırmış. Özellikle kuzu yününden, daha yumuşak olduğu için yastık yapılırmış. Günümüzde ise bu kullanım oldukça azaldı. Artık yatak ve yastıklar daha modern malzemelerden üretiliyor. Elyaflar kullanılıyor. Yine de eski usulü sürdüren komşularımız, eşimiz dostumuz var. İhtiyaçları olduğunda yünleri onlara veriyoruz, kalanını ise imha ediyoruz."
İhtiyaç olursa veriyoruz, kalanı imha ediyoruz ifadesi yörede kuzu yününün ekonomik değer kaybını ve yeniden kullanım imkanlarının sınırlılığını vurguluyor.
ERZURUM'UN AZİZİYE İLÇESİNE BAĞLI KIRSAL SÖĞÜTLÜ MAHALLESİ YAYLALARINDA YAZ MEVSİMİNİN GELMESİYLE BİRLİKTE KUZULARIN İLK KIRKIMI BAŞLADI.
