Keşif ve sergilenme:
Erzurum’un Şenkaya ilçesine bağlı Ormanlı mahallesinde altı yıl önce gün yüzüne çıkarılan heykel, bugün Erzurum Müzesinin en dikkat çeken eserlerinden biri olarak sergileniyor. Eser, Kültür Yolu Festivali kapsamında şehrin durağında ziyaretçilerin yoğun ilgisini çekiyor; özellikle genç ziyaretçiler ve çocuklar eserin etrafında toplanıyor.
Bulunuş öyküsü ve koruma:
2020 yılında çiftçi Aytaç Alver tarafından fark edilip müze müdürlüğüne bildirilen taş, yetkililerce korunmaya alındı. Arkeologların yaptığı detaylı incelemeler ve koruma çalışmaları sonrasında eser, müze envanterine girerek ziyarete açıldı.
Biçim, boyut ve işçilik:
Uluslararası literatürde "Türk Taş Heykelleri" grubuna dahil edilen eser, ön cepheden işlenmiş bir erkek figürünü betimliyor. Heykelin yüksekliği 1.26 metre olarak kaydedildi. Figürün belinde dört yatay kuşaklı kalın bir kemer bulunuyor; sağ elinde yukarı kaldırılmış şekilde bir kadeh veya kap vurgulanmış, sol eli ise karnı üzerinde tasvir edilmiş durumda. Heykelin alt kısmı ise işlenmeden bırakılmış gözleniyor.
Tarihsel değerlendirme ve özgünlük:
Müze kayıtlarında eserin yaklaşık 2 bin 500 yıllık olduğu belirtilirken, yapılan bazı incelemelerde eserin Kıpçaklar dönemine ait olduğu da ifade ediliyor. Uzmanlar, biçim ve sembolizm açısından eserin Göktürk dönemi mezar taşlarını andıran yönleri olduğuna dikkat çekiyor ancak kesin dönem tayini üzerine farklı görüşler bulunuyor. Yetkililer ayrıca eserin Türkiye’deki tek örneklerden biri olduğunu vurguluyor.
Coğrafi ve kültürel bağlam:
Sağ elinde kap veya kadeh tutan erkek figürlü stellerin tarihteki en erken örnekleri İskitler’e (MÖ 6-5. yüzyıllar) kadar uzanıyor; sonraki dönemlerde Orta Asya’nın çeşitli Türk soylu toplulukları tarafından benimsenen bu geleneğin Göktürk Dönemi’nden başlayarak MS 11-13. yüzyıllara kadar takip edildiği biliniyor. Bu tür steller, tarih boyunca göçebe bozkır kültürünün mezar uygulamalarının ve sosyal hiyerarşinin görsel ifadeleri arasında yer aldı.
Erzurum’daki 'Taş Baba' steli, Anadolu coğrafyasında bozkır kültürünün izlerini taşıyan nadide örneklerden biri olarak değerlendiriliyor ve hem akademik çevrelerin hem de halkın dikkatini çekmeye devam ediyor.
ERZURUM’UN ŞENKAYA İLÇESİNDE ALTI YIL ÖNCE GÜN YÜZÜNE ÇIKARILAN VE "ERZURUM STELİ" OLARAK ADLANDIRILAN "TAŞ BABA" HEYKELİ, GÖÇEBE BOZKIR KÜLTÜRÜNÜN ANADOLU’DAKİ EN ÖNEMLİ İZLERİNDEN BİRİ OLARAK DİKKAT ÇEKİYOR. ULUSLARARASI LİTERATÜRDE "TÜRK TAŞ HEYKELLERİ" GRUBUNA DAHİL EDİLEN 1.26 METRE YÜKSEKLİĞİNDEKİ DEVASA STEL, KÖKLÜ TARİHİYLE GEÇMİŞE IŞIK TUTUYOR.
