Doğadan toplanıp ev usulü işleniyor:
Erzincan’da vatandaşlar, C vitamini deposu kuşburnu meyvesini toplamak için dağlara çıkıyor. Hemen her köyde yabani olarak yetişen ve 100 gramında bir kasa portakala eşdeğer C vitamini bulunan kuşburnu, bölge halkının kış hazırlıklarında önemli bir yere sahip. Toplanan meyveler uzun ve yorucu bir işlem dizisinden geçerek en çok tüketilen formu olan marmelata dönüştürülüyor.
Toplama ve ilk işlemler:
Kadınlı erkekli, çocuklu yaşlı gruplar halinde dağlara gidilerek kuşburnular dikenli dallarından tek tek toplanıyor. Toplama sırasında ellerin yaralanmaması için çubukla dallar kendilerine çekilip meyveler ayıklanıyor. Toplanan kuşburnular evlere getirildikten sonra yıkanıyor, uç kısımları bıçakla kesiliyor ve kazanlarda suyla haşlanıyor.
Haşlanan kuşburnular ezilip kevgirden geçirilerek çekirdekleri ve lifleri ayrıştırılıyor. Bu süreçte kevgirden geçirilme kıvamı elde edilene kadar yaklaşık 2 saat kaynatma yapılabiliyor. Ardından posası ayıklanan meyve ince elekten geçirilerek içindeki kılçıklardan temizleniyor; bu işlem ve yeniden kaynatma süreci toplamda yaklaşık 4 saat sürüyor.
Pişirme, şeker ilavesi ve saklama:
Çekirdeklerinden ve kılçıklardan arındırılan kuşburnu posası tekrar kazanda kaynatılıyor, kıvam alıp reçel veya marmelat haline geldiğinde sıcak olarak kavanozlara dolduruluyor. Üreticiler genellikle içine sadece bir miktar şeker ekliyor; ürünlerin bir kısmı ailelerin kışlık tüketimine ayrılırken bir bölümü de pazarda satışa sunuluyor.
Yöresel tüketim ve ekonomik katkı:
Erzincan’da kuşburnu marmelat ve reçel olarak kahvaltı sofralarında, ayrıca çay ve meyve suyu biçiminde tüketiliyor. Soğuk algınlığı ve gribe karşı etkililiği nedeniyle yoğun ilgi gören meyve, dağlardan toplanıp geleneksel yöntemlerle işlendiği için kimyasal veya gübre kullanılmayan organik bir ürün olarak değerlendiriliyor.
Yaylabaşı Mahallesi'nde imece usulüyle kuşburnu toplayıp marmelata çeviren üreticilerden Hüsna Cahyir, "Topladığım kuşburnuları marmelata çevirip çocuklarıma yollayacağım. Gerekirse satarım da. Kuşburnu her şeye iyi geliyor" diyerek hem tüketim hem de gelir amacıyla üretim yaptıklarını belirtiyor. Cahyir ayrıca topalamanın inceliklerine vurgu yaparak, "İlmini bilmezseniz zor olur. Çubukla dalları kendimize çekip öyle topluyoruz. Topladığımız kuşburnuları yıkadıktan sonra uç kısımlarını bıçak ile kesip daha sonra kazanlarda pişiriyoruz. Pişen kuşburnuların içindeki çekirdeklerinin çıkması için ezerek kevgirden geçiriyoruz. Daha sonra elekten geçirdiğimiz kuşburnuları kazanda kaynadıktan sonra kavanozlara koyuyoruz. İçerisine sadece bir miktar şeker katıyoruz. Harici hiçbir şey yok" ifadelerini kullandı.
Sağlık faydaları ve geleneksel algı:
Kuşburnunun içeriğindeki yüksek C vitamini nedeniyle grip ve soğuk algınlıklarına karşı tercih edildiği belirtiliyor. Ayrıca kaynaklarda meyvenin antioksidan özellikleri, kansere iyi geldiği, eklem kireçlenmesi ve romatizmal ağrıların giderilmesine yardımcı olduğu; zengin demir içeriği sayesinde kansızlığa karşı faydalı olduğu ve cilt elastikiyetini koruyarak yaşlanmayı önleyici özellik gösterdiği ifade ediliyor. Bölge halkı, bu özellikler nedeniyle kuşburnusunu hem sağlık hem de lezzet amacıyla kış hazırlıklarına dahil ediyor.
Sonuç olarak Erzincan’daki aileler için kuşburnu hem geleneksel bir besin maddesi hem de aile ekonomisine katkı sağlayan yöresel bir ürün olmayı sürdürüyor.
ERZİNCAN’DA KUŞBURNU, ZORLU ARAZİLERDE TOPLANMAYA BAŞLANDI
