Yeni sosyal medya düzenlemesi ve 15 yaş tartışması
Çocuk ve gençleri dijital dünyanın risklerinden korumayı amaçlayan yeni sosyal medya yasasıyla birlikte 15 yaş sınırı yeniden gündeme geldi. Sakarya Üniversitesi (SAÜ) Psikoloji Bölümü’nden Doç. Dr. Sümeyye Derin, ergenlik döneminde beyin gelişiminin tamamlanmamış olmasının gençleri sosyal medyanın olumsuz etkilerine karşı daha savunmasız hale getirdiğini vurguluyor.
Beyin gelişimi: prefrontal korteks ve limbik sistem:
Derin, insan beyin gelişiminin 25 ila 30 yaşa kadar devam ettiğini, mantıklı karar verme ve dürtü kontrolünden sorumlu olan prefrontal korteksin bu süreçte hâlâ olgunlaştığını belirtiyor. Buna karşın duygusal ve tepkisel süreçleri yöneten limbik sistem ergenlikte daha baskın çalışıyor. Bu yapıların farklı hızlarda gelişmesi, özellikle 15 yaş civarındaki bireylerin sağlıklı karar verme, dürtü kontrolü ve eleştirel düşünme becerilerini yeterli düzeyde kullanamamalarına neden olabiliyor.
Sosyal medya, dikkat ve öğrenme süreçleri:
Derin, uzun süre sosyal medya kullanımının dikkat dağınıklığı ve odaklanma sorunlarını tetiklediğini aktarıyor. Sosyal medyada sunulan çok hızlı ve sık değişen içerikler, dikkatin yönlendirilmesi ve sürdürülmesi açısından zorluk yaratıyor. Oysa öğrenme sürecinde ve yetenek gelişiminde satranç, enstrüman çalma veya problem çözme gibi etkinliklerin uzun süreli odaklanma ve ısrar gerektirdiğini hatırlatıyor. Bu nedenle gençlerin öğrenme ve yetenek gelişiminde sosyal medyanın yarattığı dikkat kırılmalarının olumsuz etkileri görülebiliyor.
Ailelere pratik öneriler ve iletişim yaklaşımı:
Doç. Dr. Sümeyye Derin, ebeveynlerin çocukları teşhir edici ya da suçlayıcı bir dille yaklaşıp, yaşanan olumsuz deneyeleri küçümsememesi gerektiğini söylüyor. Eğer çocuk bir taciz ya da rahatsız edici bir durumla karşılaşıp bunu ebeveyniyle paylaştıysa, anne-babanın ilk yaklaşımı suçlama değil; çocuğun duygusunu anlamak, ona güven vermek ve birlikte çözüm üretmek olmalıdır. Bu süreçte ekran görüntüsü almak gibi somut adımların atılması ve gerekirse hukuki yolların değerlendirilmesi öneriliyor.
Derin ayrıca ailelere, çocuklarının sosyal medyanın hangi psikolojik ihtiyaçlarını karşıladığını gözlemlemelerini; arkadaşlık, eğlence veya gündem takibi gibi işlevleri ayrı ayrı değerlendirmelerini tavsiye ediyor. Buna göre sınırlar koyarken aynı zamanda çocukları ilgi ve yeteneklerine göre faaliyetlere yönlendirmek, sosyal medyanın tek başına zaman geçirilen bir alan olmasını engellemek önem taşıyor.
Sonuç olarak, ergen beyni tam olgunlaşma sürecinde olduğu için sosyal medya uygulamalarının getirdiği hızlı dikkat dağılımı ve duygusal tetiklenmeler 15 yaş civarındaki gençleri daha savunmasız kılıyor. Bu dönemde düzenleme ve yasal sınırlamalar kadar aile içi tutum, destek ve etkin yönlendirme de kritik bir rol oynuyor.
DOÇ. DR. SÜMEYYE DERİN, ERGENLİK DÖNEMİNDE BEYİN GELİŞİMİNİN HENÜZ TAMAMLANMAMIŞ OLMASININ GENÇLERİ SOSYAL MEDYANIN OLUMSUZ ETKİLERİNE KARŞI DAHA SAVUNMASIZ HALE GETİRDİĞİNİ BELİRTTİ.
