Küresel durum ve sağlık etkileri
Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre dünyada 1,2 milyar kişi tütün mamulleri kullanıyor. Tütün, vücutta neredeyse tüm organlara zarar vererek kanser, kalp hastalıkları, felç, akciğer hastalıkları, doğurganlığın azalması, bağışıklığın zayıflaması ve erken ölüme yol açıyor. Tütün kullanımı, 20’den fazla kanser türü ile yaşamı kısıtlayan birçok hastalık için önemli bir risk faktörü oluşturuyor.
Tütün salgını ve ölümler
Dünya Sağlık Örgütü’nün en güncel verilerine göre her yıl 7 milyondan fazla insan doğrudan tütün kullanımına bağlı nedenlerle hayatını kaybediyor. Bu ölümler arasında, pasif içicilik nedeniyle yaşamını yitirenlerin sayısı 1,3 milyonu aşıyor. Buna rağmen tütün salgını, Covid-19 düzeyinde bir küresel tehdit olarak algılanmıyor; halbuki yıllık ölümler Covid-19’un en yoğun yıllarındaki küresel ölçekle karşılaştırılabilecek düzeyde devam ediyor.
Hane bütçesi, yoksulluk ve ekonomik maliyet
Tütün bağımlılığı, hane halkı bütçelerinin gıda ve barınma gibi temel ihtiyaçlar yerine tütün ürünlerine yönelmesine neden olarak yoksulluğu derinleştiriyor. Dünya genelinde sigara kullanımının ekonomik maliyetinin yıllık 1,4 trilyon Amerikan doları olduğu tahmin ediliyor; bu tutar sağlık harcamaları, iş gücü kaybı ve erken ölümlerden kaynaklanan üretkenlik kayıplarını kapsıyor.
Bölgesel dağılım ve ülke verileri
Çin: toplam tüketimde lider
Dünya genelinde yılda yaklaşık 5 trilyon sigara tüketiliyor ve bunun neredeyse yarısı Çin’de içiliyor. Çin’de her yıl 2,4 trilyon sigara satılıyor ve ülkede 300 milyondan fazla sigara kullanıcısı bulunuyor. New York Times’ın aktardığı verilere göre 2003–2023 döneminde dünya çapında sigara tüketimi %26 azalırken Çin’de tüketim %39 artış göstermiştir.
Endonezya: ikinci büyük tüketici
Endonezya, Çin’den sonra dünyanın ikinci büyük sigara tüketicisidir. Dünya Sağlık Örgütü ve Endonezya Sağlık Bakanlığı’nın 2024 raporlarına göre ülkede yetişkinlerin %34,5i tütün kullanıyor; bu oran 70,2 milyon kişiye karşılık geliyor. Ülkede özellikle gençler tütün endüstrisinin hedefi haline gelmiş olup, elektronik sigara kullanımının son 10 yılda 10 kat arttığı bildirilmektedir.
Nüfusa göre oranlarda Balkanlar öne çıkıyor
Tobacco Atlas verilerine göre nüfusa oranla yetişkin sigara içme oranlarında Sırbistan %30,8 ile üst sıralarda yer alıyor; Sırbistan’ı %28,7 ile Endonezya ve %26,1 ile Bulgaristan izliyor. Tobacco Atlas listesinde ayrıca Türkiye, Yunanistan ve Bosna Hersek de yer alıyor. Dünya Sağlık Örgütü değerlendirmesinde ise Bulgaristan, Kuzey Makedonya ve Sırbistan Avrupa’da tütün kullanımının en yüksek olduğu ülkeler arasında gösterilmektedir.
Gelecek eğilimleri ve yeni riskler
Dünya genelinde bazı ülkelerde artış eğilimleri gözlense de toplam kullanıcı sayısında bir azalma eğilimi bulunuyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün 2025 raporuna göre 2000 yılında 1,38 milyar olan kullanıcı sayısı 2024 itibarıyla 1,2 milyar seviyesine gerilemiştir. Buna karşın Dünya Sağlık Örgütü, elektronik sigara ve yeni nikotin ürünlerinin gençler arasında yeni bağımlılık dalgaları oluşturduğuna dikkat çekiyor.
DÜNYADA HER BEŞ YETİŞKİNDEN BİRİ TÜTÜN KULLANIYOR
