Libya onayının bölgesel ve diplomatik anlamı:
Gümüşhane Üniversitesi Jeofizik Mühendisliği Bölüm Başkanı Prof. Dr. Nafiz Maden, 27 Kasım 2019'da imzalanan Türkiye-Libya deniz yetki alanları mutabakatının Libya Temsilciler Meclisi tarafından 20 Ekim 2026 tarihinde onaylanmasının Türk diplomasisi açısından önemli bir kazanım olduğunu belirtiyor. Maden, bu onayın Mavi Vatan doktrinimizin sahada karşılık bulması bakımından kritik olduğunu vurguluyor ve kararı Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki hak ve menfaatlerinin korunması açısından stratejik bir adım olarak nitelendiriyor.
Prof. Dr. Maden'e göre anlaşmanın onaylanmasında Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ile Tobruk merkezli Halife Hafter ve yakın çevresinin sürece müdahalesi arasındaki diplomatik çabaların etkisi büyük oldu. Hafter yönetiminin daha önce uyguladığı vetoların aşılması, Libya tarafında yaklaşık yedi yıl sonra gelen onayla birlikte diplomatik zeminin Türkiye lehine işletildiğini gösteriyor.
Bölgesel tepkiler ve hukuki boyut:
Onay, bölgede hemen tepkilere yol açtı; Mısır, İsrail ve Yunanistan anlaşmayı eleştirdi. Mısır, anlaşmanın geçersiz olduğunu iddia ederek Birleşmiş Milletlere bildirimde bulundu; İsrail kararı kınadı, Yunanistan ise Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyine sunduğu raporla olası tehditlere dikkat çekti. Maden bu tepkilerin arkasında Doğu Akdeniz'deki enerji zenginliklerinin olduğunu söylüyor; Amerikan Jeolojik Araştırmalar Kurumu'nun 2010 raporuna göre bölgede yaklaşık 30 milyar varil petrol eşdeğeri enerji potansiyeli bulunduğu hatırlatılıyor.
Doğu Akdeniz'de döşenebilecek doğal gaz boru hatları ve denizaltı elektrik kabloları gibi altyapılar, başka bir ülkenin kıta sahanlığından geçiyorsa ilgili ülkenin hak ve yetkilerini dikkate alma zorunluluğu doğuruyor. Maden, bu kapsamda Türkiye-Libya mutabakatının hem siyasi hem de hukuki bir mesaj içerdiğini, planlanacak projelerde Türkiye'nin konumunun göz ardı edilemeyeceğini belirtiyor.
Türkiye'nin stratejik çıkarları ve saha çalışmaları:
Maden, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'de adil paylaşım ve bölgesel iş birliğini hedefleyen bir strateji izlediğini, bu yaklaşımın aynı zamanda ülkenin güvenliğini güçlendirdiğini vurguluyor. Dışişleri Bakanlığının onay açıklamalarını memnuniyetle karşıladığını hatırlatan Maden, Türkiye'nin uluslararası hukuka uyma ve bölge ülkeleriyle iş birliğine açık olma prensibini koruduğunu söylüyor.
Alan çalışmaları bağlamında Maden, Türkiye'nin yalnızca Doğu Akdeniz'de değil Karadeniz'de de sürdürülen enerji arama faaliyetlerine dikkat çekiyor. Batı Karadeniz'deki Sakarya Gaz Sahasında üretim ve gazın karaya ulaştırılmasına yönelik çalışmaların devam ettiğini, ayrıca Barbaros Hayreddin Paşa gemisinin Rize ve Trabzon açıklarında sismik araştırmalar yürüttüğünü hatırlatıyor. Bu saha faaliyetlerinin ileride sondaj ve üretim aşamalarına dönüşmesi umut ediliyor.
Maden, Doğu Akdeniz'de yürütülecek projelerde tarafların dahil edilmesinin önemine işaret ederek, "Türkiye'siz hiçbir enerji projesi başarıya ulaşamayacaktır" değerlendirmesini yapıyor. Türkiye'nin denizlerdeki hak ve menfaatlerinin balıkçılıktan turizme, hidrokarbon aramalarından su altı kültürel mirasına, bilimsel çalışmalardan deniz altındaki kablo ve boru hatlarına kadar geniş bir alanda korunduğunu sözlerine ekliyor.
Sonuç olarak Prof. Dr. Nafiz Maden, Libya Temsilciler Meclisi onayının Mavi Vatan doktrinini sahada güçlendiren somut bir adım olduğunu ve Doğu Akdeniz'de gelecekteki projeler için Türkiye'nin belirleyici konumunu pekiştirdiğini ifade ediyor.
GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ JEOFİZİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANI PROF. DR. NAFİZ MADEN
