Akdeniz Üniversitesi'nden Europa Nostra 2026 ödülü
Akdeniz Üniversitesi Fen Fakültesi Uzay Bilimleri ve Teknolojileri Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Nusret Demir’in yürütücüleri arasında yer aldığı Kültürel Miras Alanlarında Deprem Hasarının Değerlendirilmesi projesi, Avrupa Miras Ödülleri/Europa Nostra 2026 kapsamında Yurttaş Katılımı ve Farkındalık kategorisinde ödüle layık görüldü.
Projenin başlangıcı ve toplumsal çağrı
6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen ve 11 ili etkileyen depremlerin ardından, Ege Üniversitesi’nden arkeolog Prof. Dr. Çiler Çilingiroğlu sosyal medyadan tarihî alanlardaki hasarın belgelenmesi için çağrı yaptı. Kısa sürede çağrıya katılanlar arasına Doç. Dr. Nusret Demir de katıldı ve arkeologlar, mimarlar, restoratörler, mühendisler ile öğrencilerden oluşan 50’den fazla gönüllü bir ekip kuruldu.
Yöntem, teknoloji ve kapsam
Projede herhangi bir bütçe kullanılmadan, tamamen gönüllü emeğiyle dijital araçlar veri merkezine dönüştürüldü. WhatsApp, Instagram ve Google Workspace aracılığıyla sahadan gelen fotoğraf ve raporlar toplanıp uluslararası uydu görüntüleriyle eşleştirildi. Hasar tespitinde NASA/Caltech ARIA laboratuvarı tarafından sağlanan uydu tabanlı SAR verileri (Sentinel-1 ve ALOS-2) kullanıldı.
Bu yöntemle, UNESCO Dünya Mirası listesinde yer alan Göbekli Tepe, Nemrud Dağı, Arslantepe ve Diyarbakır Kalesi gibi kritik noktalar dahil olmak üzere 1.500’den fazla arkeolojik ve tarihî alan incelendi.
Analizler ve erişim
Projenin ürettiği veri seti, afet koruma planları için dikkate değer çıkarımlar sağladı. Yapılan analizler sonucunda Osmanlı Dönemi yapıların depremde daha fazla yapısal hasar aldığı; buna karşın tarih öncesi höyüklerin sismik etkilere karşı daha yüksek direnç gösterdiği belgelendi. Elde edilen veriler 2025 yılında etkileşimli bir çevrimiçi harita halinde paylaşarak projeyi açık erişimli hale getirdiler.
Jüri değerlendirmesi ve ödül töreni
Europa Nostra ödül jürisi projeyi değerlendirirken, "Bu girişim, doğal bir afetin ardından hızlı harekete geçmenin kültürel mirasın korunmasını nasıl destekleyebileceğini göstermektedir. Jüri, akademik gönüllülerin güçlü katkısını ve yurttaş bilimi ile açık verilere dayalı uzaktan algılamanın yenilikçi biçimde bir araya getirilmesini takdir etmektedir. Bu yaklaşım, dünya genelindeki diğer afet bölgelerinde de uygulanabilecek düşük maliyetli ve ölçeklenebilir bir modeldir." ifadeleriyle projenin model niteliğini vurguladı.
Ödüller, 26-30 Mayıs 2026 tarihlerinde Güney Kıbrıs’ta düzenlenen Avrupa Kültürel Miras Zirvesi kapsamında verildi. Zirve, Kıbrıs Dönem Başkanlığı himayesinde "Mare Nostrum’un Ruhu Olarak Miras" temasıyla gerçekleştirildi ve ödül töreni Lefkoşa Belediye Tiyatrosu'nda yapıldı. Törende Doç. Dr. Nusret Demir ve Prof. Dr. Çiler Çilingiroğlu ödüllerini aldı.
Uluslararası bağlam
Avrupa Komisyonu ve Europa Nostra tarafından seçilen Avrupa Miras Ödülleri/Europa Nostra 2026 kapsamında 18 ülkeden 30 örnek proje ödüllendirildi. Türkiye, Avrupa Birliği fonu almamasına rağmen ortaya koyduğu çalışmanın niteliğiyle bu yılın dikkat çeken kazananları arasında yer aldı.
AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ FEN FAKÜLTESİ UZAY BİLİMLERİ VE TEKNOLOJİLERİ BÖLÜMÜ ÖĞRETİM ÜYESİ DOÇ. DR. NUSRET DEMİR’İN YÜRÜTÜCÜLERİ ARASINDA YER ALDIĞI "KÜLTÜREL MİRAS ALANLARINDA DEPREM HASARININ DEĞERLENDİRİLMESİ" PROJESİ, AVRUPA MİRAS ÖDÜLLERİ/EUROPA NOSTRA ÖDÜLLERİ"NDE 2026 YILI "YURTTAŞ KATILIMI VE FARKINDALIK YARATMA" KATEGORİSİNDE EUROPA NOSTRA ÖDÜLÜNÜN SAHİBİ OLDU.
