Kocaköy'de lapya oluşumları: Nehir kollarının minyatürü
Diyarbakır’ın Kocaköy ilçesinde, ilçe merkezine yaklaşık 4 kilometre uzaklıkta yer alan bir alanda, yağış sularının kayayı kimyasal yönden aşındırması sonucu belirgin lapya örnekleri ortaya çıktı. Bölgedeki sediment tortulu kireç taşı tabakası üzerinde gelişen bu şekiller, Fırat ve Dicle nehirlerinin kollarını andıran minyatür bir topoğrafya sergiliyor.
Oluşumun niteliği ve zaman ölçeği
Toprağın örtülü olduğu kısımlarda lapyalar daha az ve yüzeysel; toprağın kalktığı veya altından çıktığı bölümlerde ise daha derin ve belirgin görünüyor. Bu dağılım, alanın uzun dönemli kimyasal aşınıma maruz kaldığını ve bugünkü görünümünü almasının yaklaşık 20 bin yıl gibi bir zaman diliminde gerçekleştiğini düşündürüyor.
Antropolog Naci Akdemir, bölgede yağış sularının kireci çözerek kayayı şekillendirmesi sonucunda oluşan bu lapyaların, esasen arazi üzerinde Fırat ile Dicle nehirlerinin ve kollarının peneplenleşme modellerinin minyatür bir karşılığı olduğunu vurguluyor.
Jeomorfolojik özellikler ve eğitimsel değer
Gözlemlenen lapya dizilimleri, akarsu vadileri, su ayrım çizgileri, göl ve göl ayakları gibi yeryüzü şekillerinin küçük ölçekli yansımalarını içeriyor. Kuzey tarafının düşük eğimli, güney tarafının daha dik eğimli olması gibi farklılıklar, bu minyatür arazi modelinin ayrıntılarını ortaya koyuyor. Akdemir, bu alanın coğrafya eğitimi için özellikle sahada işlenebilecek canlı bir örnek teşkil edeceğini belirtiyor.
Akdemir ayrıca, söz konusu lapyaların buzulların çekilmesini takip eden dönemlerde oluştuğunu ifade ederek, bu oluşumların bölgenin jeolojik ve jeomorfolojik geçmişine ışık tuttuğunu aktarıyor.
DİYARBAKIR’IN KOCAKÖY İLÇESİNDE YAKLAŞIK 20 BİN YILIN SONUNDA YAĞIŞ SULARININ KAYAYI KİMYASAL YÖNDEN AŞINDIRMASI SONUCU FIRAT VE DİCLE NEHİRLERİNİN MEYDANA GETİRDİĞİ SU YOLLARININ TAŞ TABAKASI ÜZERİNDE MİNYATÜRÜ ORTAYA ÇIKTI.
