Dijital amnezi: Akıllı cihazlara güvenmenin bellek ve biliş üzerindeki etkileri
Nörolog Nigar Ahmadova, teknolojinin günlük yaşamdaki yaygınlığının beraberinde yeni bilişsel sorunlar getirdiğini belirtiyor. Uzm. Dr. Ahmadova, "Dijital amnezi" denilen bu sorunun kişinin bilgiyi kendi zihninde tutmak yerine akıllı telefon, bilgisayar ve diğer dijital cihazlara emanet etmesi sonucu ortaya çıktığını kaydetti; "Bilgiyi öğrenmek ve hatırlamak yerine ‘nasıl olsa gerektiğinde bulurum’ yaklaşımının benimsenmesi uzun süreli bellek oluşumunu zayıflatıyor."
Dijital amnezi nedir, nasıl ortaya çıkıyor?
Acıbadem Kent Hastanesi Nöroloji Uzmanı Dr. Nigar Ahmadov, bilgiyi hatırlamak yerine sürekli dijital cihazlara kaydetmenin beyin fonksiyonları üzerinde olumsuz etkiler oluşturabileceğine dikkat çekti. Uzm. Dr. Ahmadov, dijital amnezinin bilimsel literatürde "Google etkisi" olarak da tanımlandığını ifade ederek şu noktaları vurguladı:
"Akıllı telefonlara uzun süreli maruz kalma ve bilgisayar başında yoğun çalışma nedeniyle birçok kişi not alma uygulamalarına ve dijital dosyalara bağımlı hale geliyor. Bu alışkanlık dikkat dağınıklığını artırıyor ve bilgilerin bağlamıyla birlikte (nerede, kiminle öğrenildiği gibi) hatırlanmasını zorlaştırıyor. Buna bağlı olarak da kişilerde unutkanlık, öğrenme ve ezberleme yeteneğinin azalmasına yol açıyor, uzun vadede de bilişsel tembellik oluşuyor. Ancak bu durumun şu an için demans gibi nörodejeneratif hastalıklara yol açtığını söyleyemeyiz. Üstelik doğru alışkanlıklarla bu süreç tersine çevrilebilir."
Beyin kullanıldıkça güçlenir
Uzm. Dr. Ahmadova, insan beyninin yeni bir bilgiyi öğrenirken öncelikle hipokampusta epizodik belleği kodladığını ve bu bilginin uzun süreli belleğe aktarıldığını belirtti. Bilgi ne kadar sık kullanılırsa, hafıza o kadar güçlenir. Ahmadova, "Bir bilgiyi ne kadar sık hatırlayıp kullanırsak, beynimiz o bilgiyi o kadar sağlam şekilde kaydeder. Ancak sürekli hatırlatıcılar ve dijital notlar kullanmak bu süreci zayıflatır." diye konuştu.
Uzm. Dr. Ahmadova ayrıca yapay zekâ ve dijital araçlara aşırı güvenin eleştirel düşünme ve problem çözme becerilerini köreltme riski taşıdığını, öğrenmenin kaydetme aşamasında yüzeysel kalabileceğini vurguladı.
Dijital amneziden korunma önerileri
Uzm. Dr. Ahmadova, dijital amneziden kaçınmak için şu pratik önerileri paylaştı:
Okuduklarınızı ve dinlediklerinizi yardım almadan hatırlamaya çalışın, kendinize sorular sorun.
Alışveriş listesi gibi basit günlük işleri not almadan yapmayı deneyin.
Düzenli ve kaliteli uyku alışkanlığı edinin.
Haftada en az 3 gün yürüyüş yapın veya başka bir fiziksel aktiviteyle ilgilenin.
Daha önce yapmadığınız, zor ve farklı bir beceri öğrenmeye çalışın (müzik aleti çalmak, yeni bir dil öğrenmek gibi).
Uzm. Dr. Ahmadova'nın değerlendirmesi, dijital araçların sunduğu kolaylıkların verimli kullanılması gerektiği ve doğru alışkanlıklarla bellek becerilerinin korunup geliştirilebileceği yönünde oldu.
ACIBADEM KENT HASTANESİ NÖROLOJİ UZMANI DR. NİGAR AHMADOV
