kontrolsüz diyetlerin vücuda etkileri
Büyük Anadolu Samsun Hastanesi Beslenme ve Diyet Uzmanı Dyt. Elanur Yılmaz Akay, hızlı kilo vaadiyle uygulanan kontrolsüz ve aşırı kısıtlayıcı diyetlerin yalnızca kiloyu değil, hormon dengesini de bozduğunu vurguluyor. Uzun süre yeterli enerji ve besin öğesi alınmaması vücudun normal çalışma ritmini etkileyerek bir dizi sistemik soruna yol açabiliyor.
metabolizma ve iştah üzerinde etkileri:
Dyt. Akay’a göre vücut, yeterli enerjiyi alamadığında bunu bir kıtlık dönemi olarak algılar ve koruyucu mekanizmalar devreye girer. Bu durumda metabolizma yavaşlar, enerji harcaması azalır ve kilo verme hızı düşer. Ayrıca tiroit hormonlarındaki azalma halsizlik, üşüme, dikkat dağınıklığı ve performans kaybı gibi belirtilerle kendini gösterebilir. Çok düşük kalorili ve tek tip beslenme programları uzun vadede hedeflenenin aksine kilo vermeyi zorlaştırabilir.
İştahı düzenleyen hormonlar da etkilenir: leptin azalırken ghrelin yükselir. Bunun sonucunda kişi sürekli açlık hissedebilir, diyeti sürdürmekte zorlanabilir ve verilen kiloların geri alınma riski artar.
stres, uyku ve üreme sağlığı:
Yetersiz ve dengesiz beslenme, stres hormonu kortizol seviyelerinin yükselmesine neden olabilir. Uzun süre yüksek kalan kortizol; kas kaybını hızlandırma, bağışıklığı zayıflatma ve özellikle karın bölgesinde yağ birikimini artırma gibi olumsuz etkiler getirebilir. Kortizolun yükselmesi ayrıca uyku düzenini bozarak vücudun toparlanma kapasitesini azaltır.
Hormonlardaki değişimler üreme sağlığını da etkiler. Kadınlarda aşırı kilo kaybı ve düşük yağ alımı östrojen ile progesteron dengesini bozarak adet düzensizlikleri, yumurtlama sorunları ve doğurganlıkta azalmaya yol açabilir. Erkeklerde ise testosteron seviyesinin düşmesi kas gücünde azalma, enerji kaybı ve cinsel istekte azalma gibi sonuçlar doğurabilir.
kan şekeri düzeni ve uzun vadeli riskler:
Karbonhidratın tamamen kesildiği ya da düzensiz öğünlerle sürdürülen diyetler insülinin normal işleyişini bozabilir. Bunun sonucu olarak kan şekeri dalgalanmaları, ani açlık krizleri, tatlı isteği ve enerji düşüklüğü görülebilir; uzun vadede ise insülin direnci gelişme riski artar.
sağlıklı kilo verme için öneriler
Dyt. Elanur Yılmaz Akay, hormonları zorlayan geçici çözümler yerine sürdürülebilir ve dengeli beslenmeyi temel alan yaklaşımları öneriyor. Yaş, cinsiyet, sağlık durumu ve yaşam tarzına uygun hazırlanan yeterli ve dengeli bir beslenme planı hem hormonal dengenin korunmasına hem de kalıcı kilo kontrolüne katkı sağlar. Sağlıklı kilo kaybı; tartıdaki rakamın azalmasından öte, kas kütlesinin korunması, hormonların dengede kalması ve genel sağlığın desteklenmesiyle mümkün olur.
BÜYÜK ANADOLU SAMSUN HASTANESİ BESLENME VE DİYET UZMANI DYT. ELANUR YILMAZ AKAY
