Dağların kırmızı bereketi: çitlembik kadınların gelir kapısı oldu
Manisa'nın Demirci ilçesinde doğadan toplanan çitlembik, kırsal mahallelerde yaşayan kadınlar için hem geleneksel tüketim hem de düzenli gelir kaynağı haline geldi. Yılda yaklaşık 450 ton çitlembik hasat edilip yıkanıyor, kurutuluyor ve bir kısmı çerez olarak tüketilirken büyük bölümü ilaç ve kozmetik sanayisinin ham maddesi olarak büyük şehirlere gönderiliyor.
toplama ve işleme süreci:
Hasat eylül ayıyla birlikte başlıyor; çitlembik yeşil rengini almaya başlayınca kadınlar imece usulüyle dağlara çıkıyor. Demirci merkezinin yanı sıra Rahmanlar, Kulalar, Sevinçler, Esenyurt, Mezitler, Boyacık ve Kerpiçlik başta olmak üzere yaklaşık 40 mahallede sabah erken saatlerde kovalarla yapılan toplama çalışmaları sürüyor. Dik yamaçlarda toplanan ürünler çuvallarla evlere taşınıyor.
Toplanan çitlembikler önce yapraklarından ve kırmızı tanelerinden ayrılmak üzere su dolu kazanlarda yıkanıyor, ardından güneşte serilerek kurutuluyor. İşlemden geçirilen ürünün bir bölümü kavrularak çerez olarak tüketiliyor; diğer bölümün yağı çıkarılarak veya işlenmek üzere İstanbul, Ankara, Gaziantep ve Bursa'daki firmalara gönderiliyor.
kadın emeği ve yöresel pratikler:
Bölgedeki kadınlar için çitlembik toplamak yalnızca ekonomik katkı sağlamakla kalmıyor, aynı zamanda kuşaktan kuşağa aktarılan bir geleneği sürdürüyor. 78 yaşındaki Zeynep Sönmez çocukluğundan beri dağlarda çitlembik topladığını, eskiden yağını çıkarıp evde kullandıklarını, bugünse ürünün büyük kısmını satarak aile bütçesine katkı sağladıklarını anlatıyor.
Rahmanlar Mahallesi'nden Havana Sönmez de sonbaharda bir araya gelen kadınların ürünü süzüp kurutup kimi zaman yağını çıkarttıklarını, kimi zaman da taze kavrulmuş çitlembiki çerez olarak tükettiklerini belirtiyor. Bölgede çitlembiğin astım, mide rahatsızlıkları ve hazımsızlık gibi şikâyetlere iyi geldiği inancı da yaygın şekilde dile getiriliyor.
Çitlembik toplama geleneği, kırsal alanda yaşayan kadınların ekonomik bağımsızlığına destek olurken bölgenin doğal ürün çeşitliliğini de görünür kılıyor. Yöredeki üretim ve işleme uygulamaları, hem ev tüketimini karşılayacak şekilde sürdürülüyor hem de sanayiye düzenli hammadde akışı sağlanıyor.
DEMİRCİ'DE YILDA YAKLAŞIK 450 TON ÇİTLEMBİK TOPLAYAN KADINLAR, ZORLU ARAZİ ŞARTLARINDA ELDE ETTİKLERİ ÜRÜNÜ KURUTUP SATARAK AİLE BÜTÇELERİNE KATKI SAĞLIYOR. ÇEREZ OLARAK DA TÜKETİLEN ÇİTLEMBİK, İLAÇ VE KOZMETİK SANAYİSİNİN HAM MADDELERİ ARASINDA YER ALIYOR.
