Araştırma büyük veriyle ilişkisini gösterdi
Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Uğur Coşkun, kısa süre önce JAMA dergisinde yayımlanan kapsamlı bir çalışmaya dikkat çekti. Çalışmayı yürüten ekip, Kaliforniya Üniversitesi Davis ve San Francisco (UCSF) araştırmacıları ile birlikte ABD ve Kanada’nın Ontario eyaletinde doğumdan itibaren ortalama 12,3 yıl izlenen 3,7 milyondan fazla çocuğun elektronik sağlık kayıtlarını inceledi.
Takip sürecinde toplam 1.536 beyin tümörü tespit edildi ve bu tümörlerin %82,5'inin agresif özellik taşıdığı bildirildi. Araştırma, çocukluk çağında tıbbi görüntülemelerden alınan iyonlaştırıcı radyasyon dozu ile ilerleyen yıllarda beyin tümörü gelişme riski arasında bir ilişki olduğunu ortaya koydu.
Radyasyon dozu ve risk ilişkisi:
Çalışmanın bulgularına göre tek bir baş-boyun bilgisayarlı tomografi (BT) incelemesine eşdeğer radyasyon dozu, beyin tümörü riskinde yaklaşık 1,8 kat artışla ilişkili bulundu. Araştırmacılar bu oranın, 21 yaşına kadar her 10 bin çocukta yaklaşık sekiz ek beyin tümörü vakasına denk gelebileceğini hesapladı. Ayrıca radyasyon dozu arttıkça riskin yükseldiği ve bu etkinin özellikle agresif tümörlerde daha belirgin olduğu belirtildi.
Gözlemsel bulguların yorumu ve sınırlılıkları:
Araştırma ekipleri, çocuk ve ergenlerde gelişen beyin tümörlerinin yaklaşık %10'unun tıbbi görüntülemelerden kaynaklanan radyasyonla ilişkili olabileceğini tahmin ettiklerini açıkladı. Ancak çalışmanın gözlemsel olması nedeniyle elde edilen ilişkinin tek başına doğrudan neden-sonuç kanıtı sağlamadığı vurgulandı.
Prof. Dr. Uğur Coşkun, göreceli risk artışına rağmen bireysel düzeyde mutlak riskin düşük kaldığını hatırlattı. Çalışmanın ilk yazarı Prof. Diana Miglioretti de bulguların aileleri gerekli görüntüleme işlemlerinden kaçınmaya yönlendirmemesi gerektiğini; çünkü bazı incelemelerin hayat kurtarıcı olabildiğini belirtti. Çalışmanın kıdemli yazarı Prof. Rebecca Smith-Bindman ise ağır kafa travması sonrası beyin kanamasının değerlendirilmesi gibi acil durumlarda BT'nin çok değerli olduğunu, fakat gereksiz kullanımın azaltılması gerektiğini ifade etti.
Uygulama önerileri ve ailelere mesaj:
Coşkun, iyonlaştırıcı radyasyon içeren görüntüleme yöntemlerinin çocuklarda yalnızca uygun klinik gerekçelerle kullanılmasının önemini vurguladı. Özellikle çocukların radyasyonun uzun dönem etkilerine daha duyarlı olabileceği hatırlatılarak, görüntüleme kararı verilirken beklenen tanısal yarar ile olası risklerin birlikte değerlendirilmesi gerektiği belirtildi.
Alternatif seçenek olarak manyetik rezonans (MR) ve ultrasonografinin iyonlaştırıcı radyasyon içermediği ve klinik açıdan uygun durumlarda tercih edilebileceği ifade edildi. Aynı zamanda acil durumlarda BT'nin sağladığı hızlı ve güvenilir tanının vazgeçilmez olabileceği de vurgulandı.
Prof. Dr. Coşkun son olarak, "Bu sonuçlar, çocuklarda gerekli BT incelemelerinden kaçınılması gerektiği anlamına gelmiyor. Önemli olan her görüntülemenin tıbbi gerekliliğinin değerlendirilmesi, gereksiz tekrarların önlenmesi ve inceleme yapılacaksa tanısal kaliteyi koruyan en düşük uygun radyasyon dozunun kullanılmasıdır" dedi. Ailelerin de önerilen görüntülemenin neden gerekli olduğunu hekimlerinden sormasının önemine işaret etti.
Temel mesaj: Erken ve doğru tanıdan ödün vermeden çocukların gereksiz radyasyon maruziyetini mümkün olduğunca azaltmak hedeflenmelidir.
GAZİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ TIBBİ ONKOLOJİ BİLİM DALI ÖĞRETİM ÜYESİ PROF. DR. UĞUR COŞKUN, "ÇOCUKLUKTA GEREKSİZ RADYOLOJİK TETKİKLER BEYİN TÜMÖRÜ RİSKİNİ ARTIRABİLİR" DEDİ.