Uzman uyarısı:
Acıbadem Bayındır İçerenköy Hastanesi Çocuk Hastalıkları Uzmanı Dr. Öznur Yılmaz Gondal, ebeveynlere bir gıdanın tüketilmesinin ardından ortaya çıkan belirtileri dikkatle izlemenin önemini vurguluyor. Dr. Gondal, özellikle belirtilerin hızla ilerlemesi halinde anafilaksi şüphesiyle zaman kaybetmeden müdahale edilmesi gerektiğine dikkat çekiyor.
İlk belirtiler genellikle ciltte görülür:
Gıda alerjisinin en sık ve ilk fark edilen bulguları ciltte ortaya çıkıyor. Dr. Gondal, ürtikerin (kurdeşen) en yaygın cilt reaksiyonlarından biri olduğunu belirtiyor; alerjen alımından birkaç dakika ila 2 saat içinde aniden oluşan, kabarık, kızarık ve yoğun kaşıntılı plaklar ürtiker işareti olabilir. Ayrıca atopik dermatit (egzama) benzeri kaşıntılı döküntüler ile göz kapakları, dudaklar, dil veya boğazda gelişen belirgin şişliklerin gıda alerjisiyle bağlantılı olabileceğine dikkat çekiliyor.
Sindirim ve solunum belirtileri farklı seyredebilir:
Bağışıklık sisteminin tepkisi farklı organ sistemlerini etkileyebilir. Dr. Gondal, bebeklerde ve küçük çocuklarda sindirim sistemi belirtilerinin sık görüldüğünü; karın ağrısı, gaz sancısı ve şiddetli ishale kadar değişen şikayetlerin izlenebileceğini söylüyor. Solunum belirtileri hapşırma ve hafif burun tıkanıklığından nefes darlığı ve hava yolu tıkanıklığına kadar ilerleyebilir; astımı olan çocuklarda bu belirtilere karşı daha dikkatli olunması gerektiği vurgulanıyor.
Anafilaksi ve acil müdahale:
Alerjik reaksiyonların en ağır ve hayati riske sahip formu anafilaksidir. Dr. Gondal, anafilaksinin çok hızlı başlayabileceğini ve aynı anda cilt, solunum, dolaşım ile sindirim sistemlerini etkileyebileceğini belirtiyor. Çocuğun aniden nefes almakta zorlanması, dudak veya boğaz şişliği, baş dönmesi ya da baygınlık gibi bulgular görüldüğünde anafilaksi şüphesi yükselir. Bilinen ağır alerjisi olan çocuklarda hekim tarafından reçete edilen otomatik adrenalin enjektörünün her zaman ulaşılabilir olması ve enjeksiyon sonrası en yakın acil servise başvurulması önem taşıyor.
Tanı, beslenme düzeni ve önlemler:
Dr. Gondal, reaksiyonların çoğunun tetikleyici besinin tüketiminden birkaç dakika sonra başladığını ve genellikle ilk 2 saat içinde belirginleştiğini; bazı sindirim kaynaklı reaksiyonlarda ise belirtilerin birkaç saati bulabileceğini hatırlatıyor. Bu nedenle ebeveynlerin hangi gıdanın ne zaman verildiğini ve gelişen belirtileri kaydetmeleri tanı sürecine katkı sağlar. Tekrarlayan reaksiyonlarda beslenme günlüğü tutulması ve Çocuk Hastalıkları Uzmanı ile, gerekirse Çocuk Alerji Uzmanı değerlendirmesi gerektiği öneriliyor. Ailelerin hekim önerisi olmadan katı eliminasyon diyetleri uygulamamaları gerektiği de vurgulanıyor.
Gıda alerjilerinde sık sorumlu besinler arasında süt, yumurta, buğday, kuru yemişler, soya, balık ve deniz ürünleri ile susam yer alıyor. Alerjen bir besin diyetten çıkarılırken çocuğun büyüme ve gelişmesinin gözetilmesi gerekiyor; inek sütü kısıtlandığında kalsiyum, D vitamini ve protein; yumurta çıkarıldığında protein, B12 vitamini, folik asit ve demir; balık/deniz ürünü kısıtlandığında omega-3 yağ asitleri, iyot ve selenyum açısından beslenmenin yeniden değerlendirilmesi gerektiği belirtiliyor. Ayrıca 2 yaş altındaki çocuklarda yulaf ve pirinç sütü gibi bitkisel sütlerin anne sütü ve formül mamanın yerini tutmayacağı hatırlatılıyor ve beslenme planının hekim ya da beslenme uzmanı eşliğinde hazırlanması öneriliyor.
Çapraz bulaşma riskine karşı da önlem alınması gerektiğini belirten Dr. Gondal, alerjen gıdanın hazırlandığı tencere, bıçak veya kesme tahtalarının iyice temizlenmeden kullanılmaması gerektiğini vurguluyor. Paketli ürünlerin etiketlerinin dikkatle okunması; örneğin süt tozu, peynir altı suyu, kazein, albümin ve soya lesitini gibi içerik isimlerine dikkat edilmesi gerektiği hatırlatılıyor. Dr. Gondal son olarak, gıda alerjisinde amaç yalnızca alerjen besini çıkarmak değil, çocuğun büyüme ve gelişmesi için gerekli enerji ve besin öğelerinin eksiksiz karşılanmasını sağlamak olduğunun altını çiziyor.
ACIBADEM BAYINDIR İÇERENKÖY HASTANESİ ÇOCUK HASTALIKLARI UZMANI DR. ÖZNUR YILMAZ GONDAL,
