Çayönü'nde uzmanlaşmış madenciliğin izleri: 5 metrekarelik işlik gün yüzünde
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Diyarbakır'ın Ergani ilçesindeki Çayönü Tepesi'nde yürütülen 2026 kazılarında M.Ö. 6900-6800 dönemine tarihlenen yaklaşık 5 metrekarelik bir madencilik işliğinin ortaya çıkarıldığını duyurdu. Keşif, bölgedeki bakır ve malakit kullanımının M.Ö. 9100'lere kadar uzandığını destekleyen veriler sunuyor.
işliğin mimarisi ve buluntu dağılımı:
Kazılar, Kültür ve Turizm Bakanlığı izniyle Öğretim Üyesi Doç. Dr. Savaş Sarıaltun başkanlığında gerçekleştirildi ve işlik yerleşmenin batı kesiminde açığa çıkarıldı. Yaklaşık 5 metrekarelik alanda tespit edilen yapının çevresinde en az 6 dikme deliği bulundu; bunlar çalışma alanının üzerinin gölgelikle örtülmüş olabileceğini ve üretim mekânının bilinçli biçimde düzenlendiğini gösteriyor.
İşliğin merkezinde taş döşemeli bir çalışma alanı belirlendi. Merkezde 18 malakit örneği, işlik ve yakın çevresinde ise yaklaşık 24-25 örnek tespit edildi; daha geniş alandaki malakit ve bakır buluntularının toplamı yaklaşık 42 adede ulaşıyor. Buluntular arasında ham malakit parçaları, yarı işlenmiş ve işlenmiş malakit örnekleri ile bakır boncuklar ve çeşitli bakır nesneler yer alıyor.
ham maddeden ürüne üretim izleri:
Buluntuların ham maddeden yarı mamul ve işlenmiş ürüne kadar farklı üretim aşamalarını temsil etmesi, Çayönü'nde madenciliğin yalnızca ham madde temini veya kullanımından ibaret olmadığını ortaya koyuyor. Bakan Ersoy, "Yeni keşif, burada madencilik geleneğinin yaklaşık 2 bin yıl boyunca sürdüğünü ve uzmanlaşmış üretim faaliyetlerinin belirli çalışma alanlarında gerçekleştirildiğini ortaya koyuyor" sözleriyle bulgunun önemini vurguladı.
İşliğin mimari olarak tanımlanabilmesi ve farklı üretim aşamalarındaki malzemelerin aynı bağlamda ele geçmesi, bu alanın bütüncül bir üretim mekânı olduğunu gösteriyor. Dikme delikleri ve taş döşeme, üretim süreçlerinin planlı ve örgütlü biçimde yürütüldüğüne işaret ediyor.
kültürel süreklilik ve analiz planları:
2026 kazıları ayrıca yerleşmenin kültürel sürekliliğine ilişkin yeni veriler sundu. Batı alandaki çalışmalarda Çanak Çömlekli Neolitik Dönem'in erken aşamalarından Proto-Hassuna kültürüne ait nitelikli çanak çömlekler bulundu. Yaklaşık M.Ö. 6800-6600 dönemine tarihlenen bu buluntuların kesin kronolojisi, devam eden Karbon-14 ve diğer arkeometrik analizlerle daha ayrıntılı biçimde belirlenecek.
Kazı ekibi ve Bakanlık yetkilileri, keşfin 2026 Çayönü Tepesi sezonunun en önemli buluntularından biri olduğunu, hem üretim teknolojilerine hem de bölgedeki kültürel sürekliliğe dair yeni veriler sunduğunu belirtiyor. Çayönü'ndeki bakır ve malakit kullanımının derin zamanlara uzandığı vurgulanarak, "Büyük dönüşümlerin izlerini taşıyan Çayönü Tepesi'nde geçmişin izlerini bilimsel kazılarla geleceğe taşımaya devam ediyoruz" ifadelerine yer verildi.
KÜLTÜR VE TURİZM BAKANI MEHMET NURİ ERSOY
