Çanakkale'nin tarihi yeniden değerlendiriliyor
ÇOMÜ İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Reyhan Körpe tarafından yürütülen araştırma, bugüne kadar kentin kuruluşunun Fatih Sultan Mehmed'in 1462/1464 yıllarında Çimenlik ve Kilitbahir kalelerini yaptırmasıyla başladığı kabulüne yeni bir boyut kazandırdı. Araştırma, Çimenlik Kalesi'nin bulunduğu alanda Osmanlılardan yaklaşık 150 yıl önce de bir liman ve savunma yerleşiminin bulunduğunu gösteriyor.
Araştırma kaynakları ve bulgular
Çalışmada öncelikli olarak değerlendirilen kaynaklar arasında Orta Çağ Akdeniz'inde İtalyan denizcilerce hazırlanan portolan haritaları, 14. yüzyıla tarihlenen denizcilik metinleri (örneğin Portolan Rizo) ve Bizans tarihçisi Kritoboulos'un anlatıları yer aldı. Bu kaynaklar, Çimenlik Kalesi'nin bulunduğu noktaya karşılık gelen alanda Bituperi (Vituperio) adıyla anılan bir liman yerleşimini işaret ediyor.
Portolan haritaları ile denizcilik rehberlerindeki mesafe ve kıyı tarifleri, Pasquia'nın Kepez'e, Vituperio'nun ise Sarıçay ağzındaki bugünkü Çimenlik Kalesi alanına denk düştüğünü gösteriyor. Kritoboulos'un anlatılarında da Fatih Sultan Mehmed kalesini yaptırmadan önce o bölgede eski bir kule ya da savunma yapısı bulunduğuna ilişkin ifadeler yer alıyor.
Yerleşimin işlevi ve terk edilme süreci
Bulgular, Bituperi/Vituperio'nun sadece küçük bir kale olmadığını, aynı zamanda Venedikli ve Cenevizli denizcilerin kullandığı stratejik bir ticaret istasyonu olduğunu işaret ediyor. Bu liman yerleşimi, boğazın dar kesiminde gemilerin yanaştığı, malların aktarıldığı ve geçişin denetlendiği bir merkez olarak tanımlanıyor.
14. yüzyıl başlarında bölgeye Karesi Türkmenlerinin gelişi ve Bizans hâkimiyetinin zayıflamasıyla Vituperio ve çevresindeki kıyı kalelerinin terk edildiği; Kepez kazılarında elde edilen verilerin ise yapıların savaşla yok edilmediğini, taşınabilir eşyaların alınarak yerleşimin boşaltıldığını ve zamanla harabeye dönüştüğünü gösterdiği belirtiliyor.
Tarihsel sonuçlar ve kent kimliği
Bu değerlendirme, geleneksel kronolojiyi yeniden gözden geçirerek Çanakkale kent tarihinin Osmanlı öncesi döneme uzanabileceğini ortaya koyuyor. Araştırma, Fatih'in 1462/1464 tarihlerinde inşa ettiği Çimenlik Kalesi'nin tamamen yeni bir yer seçimi olmayıp, daha önce askeri ve ticari önem kazanmış bir noktanın yeniden kullanıldığını gösteriyor.
Prof. Dr. Reyhan Körpe araştırmasının sonuçlarına göre, bugün modern Çanakkale kentinin tarihi kabul edilen 1464 tarihi yerine bölgedeki yerleşimin 14. yüzyıl başlarından itibaren Bituperi/Vituperio adıyla varlığı saptanmış durumda; bu da kentin kuruluş kronolojisini yaklaşık 150 yıl geriye çekiyor ve Çanakkale'nin tarihine Osmanlı öncesi bir perspektif kazandırıyor.
Çalışma, portolan haritaları, dönem metinleri ve Kritoboulos'un anlatıları gibi çoklu kaynakların birlikte değerlendirilmesiyle elde edilen verileri derleyerek, Çanakkale tarihinin yeniden yazılmasına katkı sunuyor ve konuya ilişkin daha kapsamlı arkeolojik ve tarihsel incelemelerin önemini vurguluyor.
ÇANAKKALE’NİN FATİH SULTAN MEHMED’İN 1462 YILINDA ÇİMENLİK VE KİLİTBAHİR KALELERİNİ YAPTIRMASIYLA BAŞLADIĞI YÖNÜNDEKİ KENT TARİHİ, ÇOMÜ İNSAN VE TOPLUM BİLİMLERİ FAKÜLTESİ TARİH BÖLÜMÜ ÖĞRETİM ÜYESİ PROF. DR. REYHAN KÖRPE’NİN YAPTIĞI ARAŞTIRMA SONRASI 150 YIL ÖNCESİNE DAYANDIĞI ORTAYA ÇIKTI.
