Bitlis için kar ve su hasadı uyarısı: Su yönetimi planlamanın parçası olmalı
Bitlis Eren Üniversitesi (BEÜ) Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölüm Başkanı ve Anadolu Sualtı Araştırmaları ve Sporları Derneği (ASAD) üyesi Dr. Öğretim Üyesi Arya Biçen, karın kentler için yalnızca bir risk unsuru olarak görülmemesi gerektiğini; doğru planlama ve uygulamalarla önemli bir su kaynağına dönüştürülebileceğini söyledi.
Karı riskten kaynağa çevirme yaklaşımı
Biçen, yoğun kar yağışının ardından çoğu yerde karın temizlenip kenara itildiğini veya kontrolsüz biçimde eriyerek kayba uğradığını belirtti. Kırsalda çığ, kent merkezlerinde ise çatı ve saçaklarda oluşan kütle ve sarkıtların can ve mal kaybına yol açtığını vurgulayan Biçen, bu risklerin temelinde karın yönetilememesinin yattığını aktardı. Bilimsel açıdan karın, yağmur kadar önemli bir su girdisi olduğuna dikkat çekti.
"Mesele, karın ne kadar yağdığı değil; yağan karla ne yaptığımızdır" diyen Biçen, su hasadının; yağmur veya kar şeklinde gelen suyun kaybolması yerine planlı biçimde toplanması, yönetilmesi ve yeniden kullanılması anlamına geldiğini belirtti.
Su hasadının uluslararası uygulama örnekleri ve Türkiye düzenlemeleri
Biçen, su hasadının az gelişmiş ülkelerde su kıtlığına karşı alternatif kaynak olarak; gelişmiş ülkelerde ise içilemez su kullanımlarında destekleyici bir sistem ve taşkın kontrolü aracı olarak kullanıldığını aktardı. Avrupa ülkeleri, ABD, Japonya, Hindistan ve Avustralya’da yeni yapılarda bu sistemlerin ya zorunlu tutulduğunu ya da teşvik edildiğini söyledi. Türkiye’de ise 2024 yılında yürürlüğe giren Su Verimliliği Yönetmeliği ile su hasadının bina, parsel ve kentsel ölçeklerde planlama süreçlerine entegre edilmesinin hedeflendiğini belirtti ve "Su hasadı artık gönüllü bir tercih değil, planlamanın bir parçasıdır" ifadesini kullandı.
Uygulama modelleri: Çatı sistemleri, toplama alanları ve eritme altyapısı
Soğuk iklimlerde su hasadının kar üzerinden yürütüldüğünü belirten Biçen, çatı temelli su hasadı sistemlerinin ABD ve Kuzey Avrupa kentlerinde hem su talebini hem de yüzey akışını azalttığını söyledi. Bu sistemlerin basit oluklardan ibaret olmadığını; doğru eğim, filtrasyon ve depolama içeren entegre yapılar olması gerektiğini vurguladı.
Yol ve kamusal alanlarda yönetim örneklerine de değinen Biçen, Japonya ve Norveç’te yol karının doğrudan kanalizasyona verilmediğini, özel toplama ve eritme alanlarında kontrol altına alındığını; Güney Kore’de ise yol güvenliğini sağlarken eriyen suyun yönlendirildiği altyapı sistemlerinin kullanıldığını aktardı.
Bitlis’e yönelik öneriler
Biçen, Bitlis özelinde tek tip çözümün uygun olmayacağını; kent merkezinde çatı temelli sistemlerin, yol ve meydanlarda ise karın doğrudan eritilmesi yerine pilot toplama ve arıtma alanlarının denenebileceğini önerdi. Kırsal ve yüksek kesimlerde ise karın erken erimesini önleyen, depolamaya dayalı yaklaşımların daha uygun olacağına dikkat çekti.
Biçen, su hasadının yalnızca teknik bir uygulama olmadığını; suya bakış açısını değiştiren bütüncül bir planlama yaklaşımı olduğunu belirterek, bunun Bitlis için iklim değişikliğine karşı dayanıklılık artırıcı bir unsur olduğunu ifade etti.
Kurumsal çalışmalar ve saha araştırmaları
Anadolu Sualtı Araştırmaları ve Sporları Derneği (ASAD) bünyesinde yürütülen çalışmalara da değinen Biçen, özellikle havza ölçeğinde su ve doğal kaynakların sürdürülebilirliğini güçlendirmeye yönelik saha araştırmaları yaptıklarını, bilimsel veri ürettiklerini ve kamuoyunda farkındalık oluşturmayı önemsediklerini söyledi. Biçen, "Suyu yalnızca tüketilen bir kaynak değil, korunması gereken bir ekosistem bileşeni olarak ele alıyoruz" dedi.
ASAD Başkanı Mehmet Salih Aygün da derneğin hedefinin havza ölçeğinde sürdürülebilirliği güçlendirmek olduğunu, saha araştırmaları ve farkındalık çalışmalarını sürdürdüklerini belirtti.
Sonuç olarak, Biçen’in uyarısı, Bitlis gibi karla yaşayan kentlerde yönetim, altyapı ve planlama yaklaşımlarının yeniden gözden geçirilmesini; karın risk değil, stratejik bir su kaynağı olarak değerlendirilmesini öneriyor.
MERKEZDEN KAR GÖRÜNTÜLERİ
