Bitlis araştırması: Nemrut obsidyeninin kullanımı Paleolitik Çağa kadar uzanıyor
Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın izni ve Bitlis Eren Üniversitesi’nin katkılarıyla yürütülen 'Tarih Öncesi Çağlarda Bitlis İli: Obsidyen Ocakları, Yol Güzergâhları ve Konaklama Yerlerinin Belirlenmesi' adlı yüzey araştırmasının 2025 yılı çalışmaları büyük ölçüde tamamlandı. Üç yıl sürmesi planlanan projenin ilk etabı, Güroymak ilçesi ile Nemrut Dağı ve çevresinde gerçekleştirildi.
Arazi çalışmaları ve tespitler
Proje yürütücüsü Doç. Dr. Yunus Çiftçi başkanlığındaki ekip tarafından yapılan arazi çalışmalarında 6 mağara ve kaya altı sığınağı, 43 obsidyen işleme atölyesi ile 3 obsidyen kaynağı tespit edildi. Şu ana kadar toplanan 2 bin 300 obsidyen buluntusunun bin 500’ü incelendi.
Atölyelerde bulunan materyaller, Üst Paleolitik Çağ’dan Tunç Çağı’na kadar uzanan ve yaklaşık 36 bin yıllık bir kullanım sürecine işaret ediyor. Araştırmalarda çekirdekler, dilgiler, el baltaları, kesici ve delici aletler ile ok uçlarından oluşan zengin bir alet repertuvarı gün yüzüne çıkarıldı.
Tarihsel dağılım ve ticaret
Elde edilen bulgular, Nemrut Dağı obsidyeninin kullanım geçmişinin Paleolitik Çağ’a kadar uzandığını gösteriyor. Araştırmacılar, bölgenin tarih öncesi insan toplulukları tarafından yoğun şekilde kullanıldığını ve burada çıkarılan obsidyenin zamanla ticari bir değer kazanarak Yakındoğu’nun geniş bir coğrafyasına yayıldığını belirtiyor.
Daha önce farklı arkeolojik merkezlerde yapılan çalışmalar da Nemrut Dağı obsidyeninin Levant bölgesi, Mezopotamya, Zagros Dağları, Anadolu ve Kıbrısa kadar ulaştığını ortaya koymuştu. Mevcut veriler, Nemrut obsidyeninin binlerce yıl boyunca önemli ticaret ağlarının bir parçası olduğunu destekliyor.
Mazik Mağarası ve koruma çalışmaları
Araştırmalar sırasında tespit edilen mağaralar arasında en dikkat çekeni, tescil başvurusu yapılan Mazik Mağarası oldu. Mağarada tarih öncesi dönemlere ait obsidyen alet ve yongaların yanı sıra Tunç, Demir ve Orta Çağ dönemlerine ait izlere de rastlandı. Araştırmacılar, Mazik Mağarası’nın bölgenin yerleşim tarihine ilişkin önemli bilgiler sunacağını vurguluyor.
Gelecek dönem planları
Projenin 2026 ve 2027 yıllarında Süphan Dağı çevresine genişletilmesi planlanıyor. Yeni araştırmalarla birlikte obsidyen kaynaklarının kullanım alanları, ticaret ağları ve tarih öncesi yerleşim ilişkilerinin daha ayrıntılı şekilde ortaya çıkarılması hedefleniyor.
PROJE YÜRÜTÜCÜSÜ DOÇ. DR. YUNUS ÇİFTÇİ BAŞKANLIĞINDAKİ EKİP
