Barajların güvenliği için yapay zekâ destekli izleme sistemi geliştiriliyor
Türkiye’de barajların deprem, taşkın, heyelan ve diğer olağanüstü durumlara karşı güvenliğini artırmak amacıyla yapay zekâ destekli yeni nesil Yapı Sağlığı İzleme ve Erken Uyarı Sistemi geliştiriliyor. Proje, Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Deprem ve Yapı Sağlığı Uygulama ve Araştırma Merkezi (DE-YAS) ile Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğü iş birliğinde yürütülecek ve pilot uygulama olarak Trabzon’daki Atasu Barajı seçildi.
Proje kapsamı ve hedefleri
Projede, baraja kurulacak sensör ağları, kamera tabanlı görüntü işleme sistemleri, fiber optik algılama teknolojileri ile gelişmiş veri toplama altyapısından elde edilen veriler yapay zekâ algoritmalarıyla analiz edilecek. Elde edilen verilerle barajın yapısal davranışı gerçek zamanlı izlenecek; anomali, deformasyon ve hasar belirtileri erken aşamada tespit edilecek. Sistemden sağlanacak bilgiler ilerleyen süreçte Türkiye genelindeki diğer barajlar ile köprü, tünel, havaalanları ve benzeri kritik mühendislik yapıları için örnek teşkil etmeyi hedefliyor.
Ar-Ge çalışmaları ve ekip
Ar-Ge çalışmaları KTÜ’den Prof. Dr. Ahmet Can Altunışık, Prof. Dr. Kemal Hacıefendioğlu, Doç. Dr. Hasan Basri Başağa ve Doç. Dr. Fatih Yesevi Okur tarafından yürütülecek. Proje kapsamında milyonlarca ölçüm verisi tek bir dijital platformda toplanacak; yapısal değişimler sürekli takip edilerek olası hasarlar erken aşamada tespit edilecek. Risk durumlarında otomatik alarm mekanizmaları devreye girerek karar vericilere hızlı ve güvenilir bilgi sunacak.
KTÜ DE-YAS Müdürü ve Rektör Danışmanı Prof. Dr. Ahmet Can Altunışık, imzalanan protokol çerçevesinde 3 yıl sürecek kapsamlı bir Ar-Ge projesi yürüteceklerini ve proje sonunda yerli ve millî bir yapı sağlığı izleme yazılımı ile 3-5 yıl içinde ülke çapında tek merkezden izlemeyi hedeflediklerini belirtti.
Kullanılan teknolojiler ve izleme yöntemleri
Projede ilk aşamada kullanılacak yöntemlerden biri fiber optik sensörler olacak. Prof. Dr. Kemal Hacıefendioğlu, fiber optik sensörlerin memba yüzeyine yerleştirilerek yapıdaki gerinim dağılımını yüksek hassasiyetle sürekli ölçebileceğini; böylece çatlak oluşumu, su sızıntısı veya hasar belirtilerinin erken aşamada tespit edilebileceğini açıkladı. Fiber optik teknolojisi, noktasal sensörler yerine kablo boyunca sürekli ölçüm olanağı sağlayarak yapının tamamındaki gerinim dağılımını izlemeye uygundur.
Projede ayrıca ivmeölçerler, kamera tabanlı izleme sistemleri ve diğer sensörlerden elde edilen veriler de yapay zekâ destekli bütüncül bir analiz yaklaşımıyla birleştirilecek. Doç. Dr. Hasan Basri Başağa, kameralarla baraj gövdesi ve çevresel risklerin (örneğin heyelan) sürekli izleneceğini ve görüntülerin yapay zekâ algoritmalarıyla analiz edilerek anomali tespitinde otomatik uyarı ve hasar kaydı oluşturulacağını belirtti.
Merkezi yazılım altyapısı ve yaygınlaştırma
Doç. Dr. Fatih Yesevi Okur, farklı üreticilere ait sensörlerden gelen verilerin tek bir platformda güvenilir biçimde toplanmasını sağlayacak, çok katmanlı ve web tabanlı bir merkezi yazılım altyapısı geliştirildiğini vurguladı. Bu altyapı verileri otomatik analiz edecek, yapay zekâ destekli karar destek mekanizmalarıyla olası riskleri değerlendirecek ve karar vericilere gerçek zamanlı bilgi sunacak. Proje sonunda geliştirilecek yazılımın Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü’nün kullanımına sunulması ve pilot uygulamanın başarıyla tamamlanmasının ardından aynı yaklaşımın köprüler, tarihi yapılar, binalar ve diğer kritik mühendislik yapılarında ölçeklendirilebilmesi hedefleniyor.
Özetle, proje; sensör tabanlı veri toplama, görüntü analizi ve yapay zekâ temelli değerlendirmeyi birleştirerek barajların yapı sağlığını gerçek zamanlı izlemeyi, erken uyarı ve önleyici bakım süreçlerini güçlendirmeyi amaçlıyor.
KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ (KTÜ) İLE DEVLET SU İŞLERİ (DSİ) GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İŞ BİRLİĞİNDE, TÜRKİYE'DEKİ BARAJLARIN DEPREM, TAŞKIN VE DİĞER OLAĞANÜSTÜ DURUMLAR KARŞISINDAKİ GÜVENLİĞİNİ ARTIRMAK AMACIYLA YAPAY ZEKA DESTEKLİ YENİ NESİL YAPI SAĞLIĞI İZLEME VE ERKEN UYARI SİSTEMİ GELİŞTİRİLECEK. PROJENİN PİLOT UYGULAMASI TRABZON'DAKİ ATASU BARAJI'NDA HAYATA GEÇİRİLECEK, SİSTEMDEN ELDE EDİLECEK SONUÇLARIN İSE İLERLEYEN SÜREÇTE TÜRKİYE GENELİNDEKİ DİĞER BARAJLAR İLE KÖPRÜ, TÜNEL VE BENZERİ KRİTİK ALTYAPI TESİSLERİNE ÖRNEK OLMASI HEDEFLENİYOR.
