İki Yılın Ardından: Karabağ'da Egemenliğin Yeniden Tesisi
Azerbaycan ordusunun 19 Eylül 2023 tarihinde Karabağ'da yasa dışı Ermeni silahlı güçlere ve altyapılarına yönelik başlattığı antiterör operasyonunun üzerinden iki yıl geçti. Operasyonun amacı silahsızlandırma, bölgeden çıkarma, askeri altyapının etkisiz hale getirilmesi, sivillerin güvenliğinin sağlanması ve anayasal düzenin yeniden tesis edilmesi olarak açıklandı.
Operasyonun Seyri ve Sonuçları
Yaklaşık 24 saat süren operasyonda Ermeni güçlerinin mevzi ve ateş noktaları yüksek hassasiyetli silahlarla hedef alındı. Operasyon 20 Eylül 2023 tarihinde tamamlandı. Operasyonun ardından yasa dışı Ermeni silahlı güçleri silah bırakmak zorunda kaldı ve bölgede işgal rejimi kuran sözde yönetim kendini feshetti.
Hankendi'nin yanı sıra Hocalı, Hocavend ve Ağdere şehirleri Azerbaycan kontrolüne geçti; böylece ülke genelinde egemenlik ve anayasal düzenin tam olarak sağlandığı bildirildi.
Kayıplar, Ele Geçirilen Ekipman ve İnsan Hakları Gelişmeleri
Operasyonda Azerbaycan ordusundan 204 şehit verildi. Ermeni güçlerinden ise 310 ölü, 614 yaralı kaydedildi. Operasyonda Ermeni güçlerine ait 8 tank, 22 top, 14 havan topu, 3 uçaksavar ve 9 askeri araç imha edildi; ayrıca 1713 askeri araç ve silah ile 18.600 tüfek ele geçirildi.
Azerbaycan yönetimi, Karabağ'daki Ermeni nüfusa entegrasyon ve vatandaşlık hakkı teklifinde bulundu, bölgeye insani yardım sevkiyatları gerçekleştirildi ve Hankendi çevresindeki elektrik hatları Ermenistan'ın enerji sisteminden ayrılarak Azerbaycan ağına bağlandı. Buna rağmen bölgedeki Ermeni nüfusun büyük çoğunluğu Ermenistan'a göç etti.
Sözde Yönetimin Çöküşü ve Gözaltılar
Sözde Ermeni yönetiminin eski yöneticileri arasında yer alan Arkadi Gukasyan, Bako Saakyan, Arayik Harutyunyan, Davit İşhanyan ve Ruben Vardanyan dahil olmak üzere toplam 15 kişi, Azerbaycan güvenlik güçlerince gözaltına alınarak Bakü'ye götürüldü. Bu kişilere ilişkin yargı süreçleri devam ediyor.
Bölgedeki Güvenlik Yapılarında Değişim
Operasyonun ardından, 2. Karabağ Savaşı sonrasında Azerbaycan, Ermenistan ve Rusya liderleri tarafından imzalanan üçlü bildiri gereği bölgeye konuşlandırılan Rus Barış Gücü birliklerinin çekilme süreci hızlandı; görev süreleri başlangıçta 10 Kasım 2025 olarak öngörülse de birliklerin bölgeden çekilmesi Haziran 2024'te tamamlandı. Aynı dönemde, ateşkesin kontrolü amacıyla Ağdam bölgesinde kurulan Türk-Rus Ortak Merkezi de görevine son verdi.
Egemenlik Günü ve Diplomasi
Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Azerbaycan'ın toprak bütünlüğünü tamamen sağlamasının yıl dönümünü olan 20 Eylül tarihini ülkenin Egemenlik Günü ilan etti. Antiterör operasyonunu takiben başlayan süreçte Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki barış görüşmeleri yoğunlaştı; iki ülke mart ayında barış anlaşması metni üzerinde mutabakat sağladı ancak metinde Karabağ Ermenilerine özel statü tanınmadı. Taraflar, anlaşma metnini 8 Ağustos tarihinde Washington'da düzenlenen üçlü zirvede parafladı.
Operasyon ve sonrası süreç, bölgedeki güvenlik, demografik değişim ve diplomasi açısından önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.
