Bakan Ersoy yer altı incelemesini yerinde yaptı:
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi’nde yürütülen restorasyonun yer altı etabını yerinde inceledi. Bakan Ersoy, Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Hasan Fırat Diker’den kazı, temizlik, belgeleme ve güçlendirme çalışmalarına ilişkin kapsamlı bilgi aldı.
Çalışmaların yalnızca yapının görünen bölümleriyle sınırlı kalmadığını vurgulayan Ersoy, yer altındaki tünel, hipoje ve diğer mekanlarda yürütülen arkeolojik ve yapısal incelemelerin bilimsel yöntemlerle sürdürüldüğünü belirtti.
Çalışma takvimi ve çıkarılan malzemeler:
Bakan Ersoy, yer altı çalışmalarının etüt ve uygulama safhasına ilişkin tarihleri paylaştı: 31 Aralık 2024’te birinci etap etüt çalışmaları, 2 Aralık 2025’te ise ikinci etap uygulamalarına başlandı. Vezir Bahçe ve Batı Bahçe bölümlerinden yürütülen temizlik çalışmalarında alandan 3 bin tona yakın dolgu malzemesi çıkarıldı.
Hipoje ve daha eski yapı katmanlarına ulaşıldı:
Vezir Bahçe’deki hipoje (yer altı mezar yapısı) kazıları tamamlandı. Yapının ana mekanı yaklaşık 8 metre uzunluğunda ve toplam 8 metre genişlikte; doğu yönündeki Kanal-1 yaklaşık 25 metre olarak temizlendi, batı yönündeki Kanal-2 üzerindeki çalışmalar sürüyor.
Ersoy, hipojede çamur tabakasının 1,5 metre daha altına inildiğini ve burada mevcut Ayasofya yapısından daha eski olabileceği değerlendirilen yapı katmanlarına rastlandığını bildirdi.
Batı Bahçe’de mekan ve tünel haritalaması:
Batı Bahçe’de yapılan çalışmalarda altı ayrı mekan ile bunlara bağlı dokuz tünel tespit edildi. Bakan Ersoy, Mekan-1, 2 ve 3’ün atrium (avlu) yapılarına ait bodrum katları olduğunu; Mekan-4’ün atriumun güneyinde, batıda bir ayırıcı duvarla bölünmüş halde yer aldığını açıkladı.
Mekan-5’in kuzey uzantısında şu ana kadar 4,5 metre ortaya çıkarılırken, Mekan-6 ise Mekan-1’in kuzeyinde, Soğukçeşme Sokağı yönünde yaklaşık 4x4 metre boyutunda tespit edildi. Koridor görünümündeki alanların genişlikleri 4 ila 4,8 metre arasında değişiyor.
Tünel hatları, güçlendirme ve belgeleme:
Batı Bahçe’de bulunan dokuz tünelden yedisinde dolgu toprağın temizlendiği, iki tünelde ise tespit ve belgeleme çalışmalarının sürdüğü belirtildi. Temizlenen tünellerin toplam uzunluğu 420 metreye ulaşırken, en uzun hattın 180 metre ile Tünel-4 olduğu bildirildi. Bakan Ersoy, bu hattın Roma Caddesi ile ilişkili olabileceğini ve Ayasofya giriş cephesine paralel bir güzergâh izlediğini aktardı.
Yapısal müdahaleler kapsamında Mekan-2’deki 56 metrelik bölümde, 18 metrelik hat boyunca tonoz tamamlama çalışmalarıyla hasarlar giderildi; özgün malzemeye eş malzeme kullanıldı. Tünel-4 ve Tünel-5’te tonozlardaki hasarların 10’ar metrelik hatlarda giderildiği, Tünel-4’te 50 metrelik paslanmaz çelik tahkimat çalışmalarının tamamlandığı, Tünel-5’te ise 90 metrelik hattın sürdüğü ifade edildi.
Havalandırma, belgeleme ve teşhir planları:
Ersoy, mevcut zemin altı tünel çıkışının fiziki kesit alanının yaklaşık 0,5 metrekare olduğunu ve bunun yapının ihtiyaç duyduğu saatte 120 bin metreküplük minimum havalandırma debisinin yalnızca %3,6sını karşıladığını belirtti. Mevcut menfezin ana girişe yakın olması nedeniyle verilecek havanın ana mekâna yeterince dağılmadan dışarı çıkma riski bulunduğu da kaydedildi.
Bakan, ilerleyen dönemde gerçekleştirilecek lazer tarama ve belgeleme sonuçlarına göre yer altı tünel ağının iklimlendirilmiş taze hava besleme altyapısı olarak yeniden değerlendirilmesinin mümkün olabileceğini, bunun için yeni bulgulara ve teknik incelemelere ihtiyaç olduğunu vurguladı.
Son olarak Ersoy, uygun bölümlerin ziyaretçilerle buluşturulmasına yönelik bir teşhir projesi hazırlanacağını ve Ayasofya’nın yer altındaki tarihi zenginliğinin, yapının korunması ve ziyaretçi güvenliği gözetilerek görünür hale getirileceğini açıkladı. Çalışmaların amacı olarak eserin bütün katmanlarıyla korunması, bilimsel yöntemlerle belgelenmesi ve gelecek nesillere aktarılması ön planda tutuluyor.
KÜLTÜR VE TURİZM BAKANI MEHMET NURİ ERSOY, AYASOFYA-İ KEBİR CAMİ-İ ŞERİFİ’NDE DEVAM EDEN KAPSAMLI RESTORASYON ÇALIŞMALARININ YER ALTI AYAĞINI YERİNDE İNCELEDİ. AYASOFYA’NIN TARİHİ TÜNELLERİNE İNEN BAKAN ERSOY, BİLİM KURULU ÜYESİ PROF. DR. HASAN FIRAT DİKER’DEN YÜRÜTÜLEN KAZI, TEMİZLİK, BELGELEME VE GÜÇLENDİRME ÇALIŞMALARI HAKKINDA BİLGİ ALDI.