Kısa süreli göz kararması nedir:
Medicana Sağlık Grubu Kardiyoloji ve İç Hastalıkları Bölümü’nden Prof. Dr. Abdi Sağcan, ayağa kalkınca ortaya çıkan kısa süreli göz kararmalarının çoğunlukla vücudun tansiyon dengesini yeniden kurma çabasının sonucu olduğunu belirtiyor. Oturur ya da yatar konumdan aniden ayağa kalkıldığında kanın bacak ve karın bölgesindeki damarlarda geçici birikme olur ve beyne giden kan akımı birkaç saniye azalabilir; bu durum bulanık görme, perde inmesi veya kısa süreli karanlık görme hissiyle kendini gösterir.
Fizyolojisi ve tetikleyiciler:
Prof. Dr. Abdi Sağcan, ani pozisyon değişimlerinde yerçekiminin etkisiyle yaklaşık 500-1000 mililitre kanın kısa süre içinde bacak ve karın bölgesinde birikebileceğini, bunun kalbe geri dönen kan miktarını azaltıp kalbin pompaladığı kanı düşürdüğünü söylüyor. Bu anlık azalma, retina ve beyin görme merkezinin kan akımındaki değişikliklere duyarlı olmasından dolayı görsel bozulma ve denge sistemindeki geçici uyumsuzluklarla baş dönmesine neden oluyor. Ayrıca baroreseptörler ve sinir sistemi hızla devreye girerek kalp hızını artırır ve damarları daraltır; bu refleks tansiyonu saniyeler içinde yeniden dengeler.
Bu tablonun arkasında bir dizi tetikleyici bulunabiliyor: yetersiz sıvı tüketimi, uzun süre hareketsiz kalma, sıcak ortamlar, yoğun egzersiz, açlık ve bazı tansiyon ilaçları başta olmak üzere idrar söktürücüler, kansızlık, bazı vitamin eksiklikleri, diyabete bağlı sinir hasarı ve hormonal bozukluklar şikâyetleri artırabilir.
Ne zaman doktora başvurmalı:
Bir iki saniye süren ve nadiren ortaya çıkan göz kararmaları sağlıklı kişilerde görülebilir. Ancak Prof. Dr. Abdi Sağcan, 10-15 saniyeden uzun süren, sık tekrarlayan, bayılmaya yol açan ya da başka belirtilerle (göğüs ağrısı, nefes darlığı, çarpıntı) birlikte seyreden durumlarda mutlaka doktor değerlendirmesi gerektiğini vurguluyor. Göz kararmasına bayılma, düşme veya şiddetli göğüs yakınmaları eşlik ediyorsa vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Günlük hayatta alınabilecek önlemler:
Basit yaşam düzenlemeleri bu şikâyetleri azaltabilir. Yataktan veya sandalyeden kalkarken acele edilmemeli; önce oturur pozisyona geçip birkaç saniye beklenmelidir. Ayağa kalkmadan önce ayak bileklerini hareket ettirmek ve baldır kaslarını çalıştırmak, kanın kalbe dönüşünü artırır. Ayrıca yeterli sıvı almak, uzun süre hareketsiz kalmamak, sıcak ortamlarda dikkatli olmak ve ilaç kullanımını doktor kontrolünde gözden geçirmek önemlidir.
Özetle, ayağa kalkınca oluşan kısa süreli göz kararması çoğunlukla fizyolojik ve geçicidir; ancak süresi uzayan, sıklaşan veya eşlik eden ciddi belirtiler gösteren vakalarda profesyonel değerlendirme gereklidir.
PROF. DR. ABDİ SAĞCAN
