Ay tarımı İzmir’de tartışıldı: Yaşar Üniversitesi’nde uluslararası sempozyum
Uzayda sürdürülebilir yaşamın bir bileşeni olarak görülen Ay tarımı, İzmir’de düzenlenen uluslararası bir bilim buluşmasının odağındaydı. Yaşar Üniversitesi ev sahipliğinde gerçekleştirilen mini-sempozyumda Türk ve Japon araştırmacılar, Ay’da yaşamı mümkün kılacak tarım, ekosistem ve üretim modellerini paylaştı.
Sempozyumun kapsamı ve amaçları
Yaşar Üniversitesi Tarım Bilimleri ve Teknolojileri Fakültesi tarafından düzenlenen "Uzay Biliminde Gelecek Yönelimler ve Ay Tarımı" başlıklı etkinlik, Selçuk Yaşar Kampüsü’nde gerçekleştirildi. Etkinlikte, uzay bilimleri ile sürdürülebilir tarım ilişkisi ele alındı ve geleceğin üretim modellerine yönelik perspektifler sunuldu.
Mesele beslenmek değil, ekosistem kurmak
Etkinliğin açılışında konuşan Yaşar Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Levent Kandiller, uzay misyonlarında gıda üretiminin ötesine geçilmesi gerektiğini vurguladı. Kandiller’in açıklaması şöyle:
"Ay’a ayak basılmasından bu yana 50 yıl geçti. Bugünlerde insanoğlu yeniden Ay’a gitmeye, hatta Ay üzerinde ya da Ay yörüngesindeki bir uyduda yerleşik hayata geçerek Mars’a yapılacak bir uzay yolculuğuna zemin hazırlamaya odaklanmış durumda. Eğer Ay’da yerleşik hayata geçmeyi planlıyorsak çözmemiz gereken çok önemli bir sorun var; Kolonistleri orada nasıl doyuracağız? Yaşamı sürdürebilmek için yeterli ve sağlıklı gıdayı orada üretmek zorundalar. Ayrıca bu bitkiler sadece insanları beslemek için değil, aynı zamanda oksijen üretmek ve atıkları arıtmak için de kullanılacak. Yani artık mesele sadece beslenmek değil; bu üç sorunu (gıda, oksijen, atık geri dönüşümü) birlikte çözmek".
Extremophyte: Türkiye’nin ISS deneyinden bulgular
Yaşar Üniversitesi Tarım Bilimleri ve Teknolojileri Fakültesi Dekanı Prof. Dr. İsmail Türkan, Türkiye’nin insanlı ilk uzay misyonuna gönderilen bitki deneyi "Extremophyte" ekibinin çalışmalarını anlattı. Prof. Dr. Türkan, 2023 yılında TÜBİTAK ve Türkiye Uzay Ajansı (TUA) tarafından Uluslararası Uzay İstasyonu’na yapılacak ilk insanlı uçuş için açılan çağrı sonucunda 13 deneyin seçildiğini belirtti. Ekipte yer alan isimler arasında Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday, Doç. Dr. Barış Uzilday ve Prof. Dr. Türkan yer aldı.
Deney kapsamında, Dünya’da yalnızca Tuz Gölü’nde yayılış gösteren ve çok yüksek tuz konsantrasyonlarına dayanıklı Schrenkiella parvula bitkisi uzaya gönderildi. Prof. Dr. Türkan bitkinin kuraklığa, tuzluluğa, lityum ve bor yüksekliğine ve yüksek sıcaklığa dayanım gibi sıra dışı adaptasyon özelliklerine dikkat çekti ve şöyle belirtti: "Bu deneyi yapana kadar, mikroçekim altında tuz stresine verdiği yanıtların ve adaptasyon özelliklerinin korunup korunmadığı bilinmiyordu; bu çalışma bu açıdan çok bilgilendirici olacak. Ayrıca bu deneye kadar ISS’ye hiçbir halofitik (tuzcul) bitki gönderilmemişti. Bu, uzaya gönderilen ilk ’extremophyte’ oldu."
Ay toprağı simülanı ve uluslararası sunumlar
Japonya’dan Chiba Üniversitesi Uzay Tarımı ve Bahçe Bitkileri Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hideyuki Takahashi "Bitki uzay deneyleri ve ayda tarım" başlıklı bir sunum yaptı. Ayrıca Tohoku Üniversitesi Yaşam Bilimleri Lisansüstü Okulu üyesi Prof. Dr. Atsushi Higashitani stres şartlarında bitki büyümesi ve hayvan refahı üzerine yürüttükleri çalışmaları aktardı.
Prof. Dr. Cengiz Toklu (İstanbul Aydın Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü) ise Apollo 14 göreviyle getirilen Ay toprağıyla birebir aynı özelliklere sahip "Ay toprağı ve tozu (simülanı)" üreten öncü çalışmasının yapısını ve özelliklerini paylaştı.
Sonuç olarak, sempozyumda ortaya konan bulgular ve deneyimler, Ay’da sürdürülebilir yerleşim için tarımsal çözümler, ekosistem tasarımı ve malzeme simülasyonlarının eş zamanlı ele alınması gerekliliğini vurguladı. Sunumlar, hem laboratuvar deneyleri hem de simülasyon çalışmaları üzerinden geleceğe yönelik araştırma önceliklerine işaret etti.
UZAYDA SÜRDÜRÜLEBİLİR YAŞAMIN ANAHTARI OLARAK GÖRÜLEN "AY TARIMI", İZMİR'DE ULUSLARARASI BİR BİLİM BULUŞMASINA SAHNE OLDU. YAŞAR ÜNİVERSİTESİ EV SAHİPLİĞİNDE DÜZENLENEN SEMPOZYUMDA TÜRK VE JAPON BİLİM İNSANLARI, AY'DA YAŞAMIN MÜMKÜN KILINMASINA YÖNELİK TARIM, EKOSİSTEM VE ÜRETİM MODELLERİNİ MASAYA YATIRDI.
